NHỮNG NGƯỜI GIỮ DÒNG ĐIỆN SÁNG

NHỮNG NGƯỜI GIỮ DÒNG ĐIỆN SÁNG

Chuyện người thợ điện Hà Nội trong những ngày tiếp quản Thủ đô năm 1954

Ngày 10/10/1954, giữa niềm vui Hà Nội được giải phóng, dòng điện vẫn được duy trì để phục vụ thành phố. Đằng sau ánh sáng ấy là cuộc đấu tranh bền bỉ của những người thợ: giữ than cho lò, giữ máy cho xưởng, giữ tài liệu cho ngày tiếp quản. Họ góp sức đón hòa bình bằng chính việc bảo vệ nhịp sống của Thủ đô.

Giữ điện để thành phố tiếp tục sống

Sau Hiệp định Giơnevơ năm 1954, công tác chuẩn bị tiếp quản Hà Nội được triển khai khẩn trương. Cùng với nhiệm vụ bảo đảm an ninh là việc giữ gìn nhà máy, công sở và những dịch vụ thiết yếu. Điện, nước phải tiếp tục phục vụ nhân dân trong thời điểm chuyển giao.

Với người thợ điện, điều đó rất cụ thể: máy móc phải được bảo vệ, nhiên liệu phải còn, người vận hành phải bám vị trí. Thành phố cần ánh sáng, nhưng còn cần điện cho sản xuất, giao thông và cấp nước. Một sự ngừng trệ ở nhà máy điện có thể kéo theo khó khăn ở nhiều nơi khác.

Trong hệ thống điện Hà Nội khi ấy, Xưởng phát điện Yên Phụ đảm nhiệm sản xuất điện; cơ sở Bờ Hồ có các bộ phận phân phối điện và thiết bị phục vụ tàu điện. Từ lò hơi đến đường dây, mỗi bộ phận đều gắn với trách nhiệm chung: giữ cho nguồn điện đến được với thành phố.

Cuộc đấu tranh bắt đầu từ những tấn than

Tháng 9/1954, nguy cơ thiếu nhiên liệu trở nên cấp bách khi phía chủ Pháp hạn chế đưa than về, chuyển sang sử dụng kho dự trữ. Nếu than cạn, lò hơi không thể hoạt động, dù công nhân có giữ được máy móc. Bởi vậy, đòi đủ than cũng chính là bảo vệ khả năng phát điện sau tiếp quản.

Ngày 13/9, lực lượng nòng cốt trong nhà máy vận động công nhân, viên chức ký bản yêu sách. Những yêu cầu thiết thực được đặt ra cùng nhau: bổ sung than, bảo đảm dự trữ, trả lại máy móc và nguyên vật liệu, giải quyết tiền lương còn nợ. Đến ngày 15/9, đã có 250 trong tổng số 280 công nhân, viên chức ký tên.

Trước sức ép đấu tranh, phía chủ phải hứa chuyển về 4.000 tấn than. Nhưng lời hứa chưa đồng nghĩa với việc nhiên liệu đã có trong kho. Công nhân tiếp tục đòi thực hiện cam kết, chống sự trì hoãn và việc giảm lượng than vận chuyển. Cuối cùng, yêu cầu bảo đảm đủ 4.000 tấn than dự trữ được thực hiện.

Những chữ ký trên bản yêu sách cho thấy người lao động hiểu rõ giá trị công việc của mình. Quyền có việc làm, có tiền lương gắn liền với yêu cầu duy trì điện cho nhân dân. Cuộc đấu tranh trong nhà máy vì thế nhận được sự đồng tình, tiếp sức từ bên ngoài.

Công nhân nhà máy điện đấu tranh giữ máy móc trước ngày tiếp quản Thủ đô năm 1954. Ảnh tư liệu, đăng trên cổng thông tin Tập đoàn Điện lực Việt Nam.

Bảo vệ từng bộ phận của nhà máy

Song song với việc giữ than là cuộc đấu tranh chống di chuyển thiết bị và hồ sơ kỹ thuật. Ngày 1/10/1954, khi phía chủ chuẩn bị đưa máy móc ra khỏi nhà máy, hơn 200 công nhân đình công, tập trung ngăn cản. Trước sự uy hiếp của lính Pháp, họ vẫn kiên quyết đòi giữ lại thiết bị.

Công việc bảo vệ còn được tổ chức ngay trong từng bộ phận sản xuất. Tư liệu Báo Nhân Dân cho biết, đến cuối tháng 9/1954, Nhà máy điện Yên Phụ có một trung đội tự vệ gồm 36 đội viên. Các bộ phận vận hành lò, cơ khí, tuabin, bảng điện, than đều có tổ tự vệ phù hợp với nhiệm vụ sản xuất và bảo vệ.

Sự am hiểu nhà máy trở thành một lợi thế của người công nhân. Họ biết những vị trí cần canh giữ, những thiết bị cần bảo vệ và phối hợp với nhau ngay tại nơi làm việc. Những ca trực ấy góp phần tạo điều kiện để lực lượng tiếp quản tiếp nhận cơ sở điện lực và tiếp tục vận hành. Giữ lại hồ sơ kỹ thuật cũng có ý nghĩa lâu dài: người tiếp nhận cần hiểu thiết bị và hệ thống mà mình sẽ quản lý. Than, máy móc và tài liệu vì thế đều là những phần thiết yếu của công việc chuẩn bị cho ngày chuyển giao.

Gia đình công nhân, người lao động các ngành khác và nhân dân cũng gửi thư động viên, cử đại biểu lên tiếng ủng hộ. Yêu cầu giữ nhà máy, giữ điện vượt khỏi phạm vi một cơ sở sản xuất, trở thành mối quan tâm chung của thành phố đang chờ ngày giải phóng.

Niềm vui tiếp quản trong những ca làm việc

Ngày 10/10/1954, Hà Nội tưng bừng đón đoàn quân trở về. Trong thắng lợi chung ấy có phần đóng góp của những người đã đấu tranh giữ nhiên liệu, bảo vệ máy móc và duy trì điện. Với họ, niềm vui giải phóng gắn liền với trách nhiệm tiếp tục công việc.

Kỹ sư Trịnh Trọng Thực, người tham gia tiếp quản ngành điện Hà Nội và được giao phụ trách kỹ thuật, sau này kể lại rằng thiết bị lúc ấy đã cũ, việc bảo dưỡng còn hạn chế, thường xảy ra trục trặc. Giữ được tài sản mới là một phần nhiệm vụ; vận hành được hệ thống trong hoàn cảnh thiếu thốn đòi hỏi thêm kiến thức và sự tận tụy.

Cán bộ, công nhân cùng sửa chữa, kéo dây, lắp công tơ, thay bóng điện. Người thành thạo hướng dẫn người ít kinh nghiệm. Công việc nối tiếp qua những ngày đầu tiếp quản để phục vụ nhu cầu của nhân dân và các cơ quan. Ánh điện được duy trì bằng những thao tác nghề nghiệp cụ thể như thế. Qua công việc hằng ngày, đội ngũ thợ và cán bộ kỹ thuật cùng gánh vác trách nhiệm đối với thành phố vừa được giải phóng.

Đoàn công nhân, viên chức ngành điện tuần hành trong Ngày Giải phóng Thủ đô. Ảnh tư liệu, đăng trong bài “Giữ cho dòng điện tỏa sáng Ngày Giải phóng Thủ đô” của Tập đoàn Điện lực Việt Nam.

Từ giữ gìn đến dựng xây

Ngày 21/12/1954, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm Nhà máy điện Yên Phụ và Nhà đèn Bờ Hồ. Người biểu dương công sức bảo vệ nhà máy, đồng thời căn dặn cán bộ, công nhân về trách nhiệm làm chủ, giữ gìn và phát triển cơ sở sản xuất. Ngày 21/12 về sau trở thành Ngày truyền thống ngành Điện lực Việt Nam.

Lời căn dặn ấy mở ra chặng đường mới cho người thợ. Những máy móc từng được bảo vệ trong cuộc đấu tranh trước tiếp quản phải tiếp tục phục vụ đời sống và công cuộc xây dựng. Tinh thần trách nhiệm được nối dài từ việc giữ tài sản đến học nghề, sửa máy, nâng cao năng lực sản xuất.

Nhớ về Hà Nội mùa thu năm 1954, bên cạnh cờ hoa và những đoàn quân chiến thắng, còn có những chữ ký đòi than, những tổ tự vệ trong xưởng và những ca vận hành bền bỉ. Những người giữ dòng điện sáng đã để lại một đóng góp đáng trân trọng: giúp Thủ đô bước vào hòa bình với nhịp sống được gìn giữ bằng lao động của chính mình.