NHỮNG NGƯỜI LÀM ĐƯỜNG BẰNG ĐÔI VAI

Ký ức của những thanh niên xung phong Diễn Đoài

Năm 2017, gần 60 cựu thanh niên xung phong ở Diễn Đoài cùng tham gia nâng cấp một tuyến đường dài hơn 2,5 km từ Quốc lộ 48 về xóm Xuân Đường. Họ đều đã có tuổi. Nhiều người tóc đã bạc, lưng đã không còn thẳng như thời trẻ. Nhưng khi nhìn thấy con đường quê còn lầy lội, họ vẫn xắn tay vào làm. Câu chuyện ấy khiến người ta nghĩ đến một điều giản dị: có những người đã dành tuổi trẻ để làm đường cho chiến tranh, rồi dành tuổi già để làm đường cho quê hương.

Nhưng để hiểu tại sao những người đã già vẫn có thể làm việc ấy, phải quay lại những năm họ còn trẻ. Trong chiến tranh, nhiều thanh niên Diễn Đoài tham gia thanh niên xung phong và làm nhiệm vụ trên những tuyến đường của Nghệ An. Họ làm những việc rất nặng nhọc: san lấp hố bom, sửa đường, phục vụ giao thông, bảo đảm các phương tiện có thể di chuyển. Có những ngày làm dưới nắng, có những ngày làm trong mưa, có những đêm phải tranh thủ sửa đường để kịp cho xe đi.

Công việc ấy lặp đi lặp lại.

Đường bị phá.

Họ sửa.

Đường lại bị phá.

Họ lại sửa.

Người trẻ có thể không kịp nghĩ về ý nghĩa lớn lao của công việc. Họ chỉ biết đoạn đường trước mặt cần được thông. Xe cần đi. Hàng cần tới nơi. Và vì vậy, từng nhát cuốc, từng xẻng đất đều phải làm cho nhanh và chắc.

Một cựu thanh niên xung phong khi kể lại những năm ấy có thể chỉ nói: “Khó lắm, nhưng chúng tôi cứ làm.” Câu nói nghe nhẹ nhàng, nhưng phía sau là cả một thời đại.

Thanh niên xung phong phần lớn là những người rất trẻ. Họ rời nhà ở tuổi mười bảy, mười tám, đôi mươi. Có người từ gia đình nông dân. Có người chưa từng đi xa. Họ bước vào chiến tranh bằng sức khỏe, lòng nhiệt tình và sự tin tưởng.

Có những lúc người ta mệt đến mức chỉ muốn ngồi xuống.

Nhưng nhìn người bên cạnh vẫn đang làm, họ lại đứng lên.

Đó chính là sức mạnh của tập thể.

Khi một người không làm nổi, người khác giúp.

Khi một đoạn đường khó, cả nhóm cùng làm.

Khi một người nhớ nhà, đồng đội ngồi cạnh.

Những người thanh niên ấy đã lớn lên cùng nhau trên những tuyến đường.

Rồi chiến tranh kết thúc.

Họ trở về quê.

Một số người lập gia đình. Một số người làm ruộng. Một số người tiếp tục công tác. Họ bước vào một cuộc sống mới, nơi khó khăn không còn đến từ bom đạn nhưng vẫn còn rất nhiều việc phải lo.

Nhiều năm trôi qua.

Tóc họ bạc dần.

Nhưng tình đồng đội vẫn còn.

Năm 2017, khi địa phương quyết định đầu tư nâng cấp tuyến đường dài hơn 2,5 km về Xuân Đường, gần 60 cựu thanh niên xung phong đã đứng ra nhận nhiệm vụ thi công. Chính họ đã làm việc gần một tháng, không quản ngày đêm, để tuyến đường được bê tông hóa.

Điều xúc động là con đường này hoàn toàn không phục vụ chiến tranh.

Không có xe quân sự.

Không có hàng hóa ra trận.

Không có những tiếng còi báo động.

Đó chỉ là con đường của dân.

Trẻ con đi học trên đó.

Người già đi chợ.

Người dân chở nông sản.

Xe máy, xe tải đi qua.

Một con đường bình thường.

Nhưng chính vì bình thường, nó lại rất quý.

Những cựu thanh niên xung phong ấy hiểu điều đó hơn ai hết.

Bởi họ từng sống trong một thời mà những con đường không bình thường chút nào.

Đường chiến tranh là đường của nhiệm vụ.

Còn đường quê hôm nay là đường của cuộc sống.

Có một sự tiếp nối rất đẹp.

Ngày trước, họ lấy sức trẻ để mở đường cho xe ra mặt trận.

Ngày nay, họ lấy sức còn lại để mở đường cho người dân đi lại.

Người ngoài nhìn vào có thể chỉ thấy một công trình bê tông.

Nhưng với họ, đó là một cách tiếp tục giữ lời với quê hương.

Không ai cần phải nhớ chính xác từng người đã làm bao nhiêu ngày.

Không ai cần bảng vàng ghi tên.

Họ chỉ muốn con đường hoàn thành.

Đó là điều rất giống với cách họ từng sống trong chiến tranh.

Làm việc chung trước.

Nói về mình sau.

Có một câu chuyện nhỏ được kể về tinh thần ấy. Khi làm đường, có người đã già, sức không còn khỏe, nhưng vẫn đến. Có người không thể làm nặng thì làm việc nhẹ. Người có sức góp sức. Người có tiền góp tiền. Người có kinh nghiệm góp kinh nghiệm.

Đó chính là cách một thế hệ từng vượt qua chiến tranh lại tiếp tục vượt qua những việc khó trong thời bình.

Đến năm 2022, các cựu thanh niên xung phong Diễn Đoài tiếp tục sửa chữa, chăm sóc tuyến đường. Điều ấy cho thấy với họ, làm đường không phải chuyện làm một lần rồi thôi. Con đường cần được giữ gìn, giống như những gì họ đã từng giữ gìn trong tuổi trẻ.

Có lẽ người đi qua con đường ấy hôm nay không biết ai làm.

Một đứa trẻ đạp xe đến trường càng không biết.

Nó chỉ thấy đường đẹp.

Thấy sạch.

Thấy đi dễ.

Và thế là đủ.

Bởi có những người làm việc không cần tên mình xuất hiện trên con đường.

Họ chỉ cần người khác được đi trên đó.

Đó là phẩm chất rất đẹp của những người từng đi qua chiến tranh.

Họ hiểu giá trị của điều chung.

Họ từng biết một con đường thông quan trọng thế nào.

Từng biết một đoạn đường bị đứt có thể gây khó khăn ra sao.

Vì vậy, khi trở về quê, họ vẫn nhìn đường bằng con mắt của người từng làm đường.

Chỉ khác là mục đích bây giờ đã khác.

Không phải để phục vụ chiến trường.

Mà để phục vụ cuộc sống.

Có lẽ đó là một trong những cách đẹp nhất để một thế hệ chuyển mình từ chiến tranh sang hòa bình.

Không cần phủ nhận quá khứ.

Không cần sống mãi trong ký ức.

Chỉ cần mang những phẩm chất tốt đẹp của ngày trước vào cuộc sống hôm nay.

Tinh thần trách nhiệm.

Tinh thần đồng đội.

Lòng thương quê.

Khả năng chịu khó.

Và thói quen thấy việc chung thì làm.

Con đường từ Quốc lộ 48 về Xuân Đường hôm nay dài hơn 2,5 km. Nó không phải một di tích.

Nó không có tên của một vị tướng.

Không có bia đá kể chiến công.

Nhưng với những người từng thi công, nó có thể là một dấu mốc trong cuộc đời.

Bởi họ đã làm đường hai lần.

Một lần khi còn trẻ, giữa chiến tranh.

Một lần khi đã già, trong hòa bình.

Một lần để đất nước có thêm sức chiến đấu.

Một lần để quê hương có thêm sự bình yên.

Và có lẽ điều đẹp nhất là cả hai lần, họ đều làm bằng đôi tay của mình.