Những người phụ nữ bước ra từ “lò lửa” Nhà lao Hội An

Họ bước qua chiến tranh không phải bằng những trang sách hay tượng đài, mà bằng chính tuổi trẻ gửi lại sau song sắt tù đày. Cùng “đi ra” từ Nhà lao Hội An – nơi từng là trung tâm giam giữ lớn của thực dân Pháp và đế quốc Mỹ tại Quảng Nam – Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Võ Thị Hóa (71 tuổi) và Thương binh Phạm Thị Thu (70 tuổi) đã có buổi chia sẻ xúc động nhân kỷ niệm 79 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam.

Trong xúc động nghẹn ngào, bà Thu nói chậm rãi nhưng dứt khoát: “Có những chị em đã nằm lại, có người không còn cơ hội kể lại câu chuyện của đời mình. Chúng tôi chỉ may mắn còn sống để nói với thế hệ hôm nay rằng: tự do không phải tự nhiên mà có.”

Nhà lao Hội An – chứng tích đấu tranh bất khuất

Từ cuối thế kỷ XIX đến năm 1975, Hội An từng là trung tâm chính trị của tỉnh Quảng Nam (cũ). Trải qua hai chế độ cai trị, nơi đây trở thành nhà tù giam giữ những nhà yêu nước, cán bộ hoạt động bí mật, du kích địa phương và các chiến sĩ cách mạng.

Trong tường đá, chấn song sắt lạnh lẽo ấy, hàng trăm người đã bị tra tấn, biệt giam, cưỡng bức lao động… nhưng ý chí cách mạng không bao giờ bị khuất phục.

Những bước chân trở lại của ký ức

Trong buổi giao lưu ngày 21/12 tại Hội An, nhiều nhân chứng từng bị tù đày đã trở lại nơi mình từng đối mặt với đau thương, trong đó có bà Nguyễn Thị Hòe (SN 1941). Câu chuyện của bà khiến cả hội trường lặng đi. Năm 1969, chồng bà hy sinh. Bản thân bà tiếp tục làm cơ sở cách mạng và bị địch bắt cùng con gái mới 3 tuổi.

Bà kể:“Một bữa chỉ một chén cơm. Tôi phải nhường cho con. Đêm nóng như lửa, tay tôi làm gối, khăn tay thay quạt. Chỉ mong con sống...”. Ra tù chưa bao lâu, bà lại bị bắt lần thứ hai, rồi bị đày ra Côn Đảo. Lần chia tay con gái nhỏ để đi biệt giam đã trở thành nỗi ám ảnh suốt đời.

Ngày đất nước thống nhất, bà được trả tự do. Không chờ được xe, bà đã đi bộ từ sân bay Nước Mặn về Hội An, chỉ để gặp lại đứa con mà mình từng ngỡ không có ngày đoàn tụ.

“Hạnh phúc lớn nhất là ngày ôm lại con sau bao năm. Mọi đau đớn như tan chảy. Tôi sống được đến hôm nay để kể lại – không phải để kể công, mà để nhắc nhở: hòa bình là thứ phải biết trân quý.”— bà Hòe chia sẻ.

Những câu chuyện ấy không chỉ là hồi ức chiến tranh. Đó là bài học sống động về lòng yêu nước, tinh thần kiên trung và giá trị của tự do. Không ai trong số họ coi mình là anh hùng. Nhưng lịch sử đã ghi tên họ bằng máu, nước mắt và khí phách không khuất phục.