NHỮNG NGƯỜI SỐNG DƯỚI LÒNG ĐẤT – LÀNG HẦM VỊNH MỐC
Khi Vĩnh Linh trở thành một trong những khu vực bị đánh phá ác liệt, người dân Vịnh Mốc đã chuyển cuộc sống xuống lòng đất. Hồ Văn Triêm khi ấy là Xã đội phó Vĩnh Thạch, trực tiếp chỉ đạo nhân dân phối hợp với lực lượng vũ trang đào địa đạo để vừa tránh bom, vừa duy trì sản xuất, chiến đấu và bảo đảm hậu cần cho đảo Cồn Cỏ.
Khoảng năm 1965, trước sức đánh phá ngày càng dữ dội, người dân Vịnh Mốc bắt đầu đào những đường hầm trong lòng đất. Công việc được thực hiện hoàn toàn bằng sức người và những dụng cụ rất thô sơ. Đàn ông đào đất; phụ nữ gánh đất ra ngoài; người già làm các công việc hỗ trợ. Có khi dụng cụ đào hầm được tận dụng từ mảnh bom, vỏ đạn.
Theo hồi ức của ông Hồ Văn Triêm, khi các tổ đào tiến sâu vào lòng đất, họ phải dựa vào tiếng động để xác định hướng, bởi không có máy móc hay thiết bị hiện đại. Khi bom đánh sập một cửa hầm, mọi người lại tìm cách mở lối khác hoặc khắc phục cửa hầm để tiếp tục sinh hoạt và chiến đấu.
Địa đạo dần trở thành một ngôi làng dưới lòng đất. Người dân có nơi ở, hội trường, trạm cứu thương, nhà trẻ, kho hậu cần và các vị trí phục vụ chiến đấu. Cuộc sống vô cùng thiếu thốn: ánh sáng khan hiếm, lương thực chủ yếu là khoai, sắn; khi bom ngừng rơi, người dân mới tranh thủ lên mặt đất sản xuất.
Điều đặc biệt là cuộc sống dưới lòng đất vẫn tiếp tục diễn ra. Trẻ em được sinh ra trong địa đạo, các gia đình vẫn duy trì cuộc sống và người dân vẫn tham gia chiến đấu, vận chuyển lương thực, vũ khí chi viện cho Cồn Cỏ. Các tư liệu báo chí ghi nhận 17 trẻ em được sinh ra dưới lòng địa đạo Vịnh Mốc trong những năm chiến tranh.
Trong một hồi ức khác, ông Triêm kể về những ngày Tết dưới địa đạo. Khi bom tạm ngừng, mọi người tập trung trong hội trường, uống nước chè, trò chuyện và nhắc nhau về Tết cổ truyền. Lương thực ngày Tết rất đơn sơ, chủ yếu là khoai, sắn và một ít gạo.
Địa đạo vì thế không chỉ là nơi trú ẩn mà trở thành không gian sống, chiến đấu và duy trì cộng đồng trong hoàn cảnh chiến tranh. Qua lời kể của Hồ Văn Triêm, những đường hầm dưới lòng đất hiện lên như dấu tích của một cuộc sống được tổ chức để thích nghi với bom đạn nhưng vẫn giữ được sinh hoạt gia đình, tình làng nghĩa xóm và niềm tin vào ngày hòa bình.
🌿 Ý nghĩa tuyên truyền
Câu chuyện của Hồ Văn Triêm và người dân Vịnh Mốc giúp thế hệ hôm nay hiểu rằng phía sau những địa danh lịch sử là cuộc sống cụ thể của hàng nghìn con người: những người dân bình thường vừa sản xuất, nuôi con, duy trì cuộc sống, vừa tham gia bảo vệ quê hương trong hoàn cảnh chiến tranh.
