Những nhân chứng lịch sử không lặng im

Dáng người to cao, vạm vỡ, giọng nói hào sảng, nhưng từng bước đi của ông lại nặng nhọc vì một bên chân giả. Trên cơ thể là những vết sẹo chằng chịt – dấu tích của bom đạn và những năm tháng sinh tử. Ở tuổi 75, Nguyễn Ngọc Loan vẫn không cho phép mình “lặng im”. Ông sống, kể và truyền lại lịch sử như một sứ mệnh, để những ký ức không chìm vào quên lãng.

Từ Xuân La ra chiến trường Huế Tháng 7/1967, chàng trai Nguyễn Ngọc Loan rời quê Xuân La (Tây Hồ, Hà Nội) lên đường nhập ngũ khi vừa tròn 20 tuổi. Cuối năm ấy, ông có mặt tại Huế, được bổ sung vào Trung đoàn 9 Cù Chính Lan – đơn vị anh hùng do Lê Khả Phiêu làm Chính ủy. Ông được biên chế vào Đại đội 2 – mũi chủ công trong Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 tại cố đô.

Những ngày đầu năm 1968, Huế chìm trong lửa đạn. Đến sáng mồng Hai Tết, quân ta đã làm chủ nhiều mục tiêu trọng yếu. Đại đội 2 nhận lệnh đánh chiếm Cầu Tràng Tiền. Tình huống học sa bàn dự báo tổn thất lớn, nhưng khi xung phong, địch bất ngờ rút chạy. Cầu Tràng Tiền được giải phóng – một mốc son giữa lòng thành phố.

Cuộc hội ngộ lịch sử ở Nhà lao Thừa Phủ Sau khi chiếm thành phố, một “điểm nghẽn sinh tử” vẫn chưa được giải tỏa: Nhà lao Thừa Phủ – nơi giam giữ hơn 2.200 cán bộ, đảng viên, du kích của ta. Địch cài mìn claymore dày đặc, chỉ cần kích nổ là cả nhà lao có thể bị xóa sổ.

Rạng sáng 2/2/1968, Đại đội 2 áp sát cánh cửa nhà tù. Điện bị cắt, khóa không mở. B40 bắn hai quả không trúng. Khi mọi thứ căng như dây đàn, một hàng binh xuất hiện, tình nguyện dẫn bộ đội theo lối cửa phụ. Tiếng gọi vang lên trong đêm: “Bà con dậy đi, bộ đội giải phóng đã vào!” Tù nhân từ các phòng giam ùa ra, ôm chầm lấy bộ đội. Đó là cuộc hội ngộ nghẹn ngào, nơi nước mắt và niềm vui hòa làm một.

Đến sáng, quân ta tiêu diệt 26 tên ác ôn, giải phóng toàn bộ nhà lao. Sau đó, Trung đoàn trưởng Trần Văn Khám hy sinh; Lê Khả Phiêu kiêm nhiệm chỉ huy, tiếp tục cuộc chiến giữ Huế suốt 26 ngày đêm khốc liệt.

Giữ làng Siêu Quần – danh hiệu Dũng sĩ diệt Mỹ Hai mươi hai chiến sĩ Đại đội 2, trong đó có Nguyễn Ngọc Loan, nhận nhiệm vụ giữ làng Siêu Quần (Phong Điền, Huế). Địch huy động 45 xe tăng càn quét nhiều đợt; rồi tăng cường thêm ba tiểu đoàn ngụy và một tiểu đoàn Mỹ. Đại đội họp chớp nhoáng và thống nhất: đánh đến cùng. Sau những giờ giao tranh dữ dội, địch thiệt hại nặng, phải rút lui. Chiến công ấy đưa 22 chiến sĩ đến danh hiệu Dũng sĩ diệt Mỹ.

Chiến trường Lào và cái giá của sự sống Từ năm 1970–1973, Nguyễn Ngọc Loan cùng Sư đoàn 968 sang giúp Lào, tham chiến ở nhiều điểm nóng. Đầu năm 1973, tại cao nguyên Bôlôven, ông xung phong ôm bộc phá phá nốt hai hàng rào cuối cùng để mở cửa cho đơn vị tiến công. Khi vừa rút lui, pháo địch dội xuống. Mảnh pháo phá nát đầu gối phải. Trên đất bạn, ông buộc phải cắt bỏ một phần chân để giữ mạng sống.

Sáu năm biền biệt, trở về quê nhà với thương tật hạng 2 (75%), ông chỉ mang theo hai lá thư đã kịp gửi về gia đình trong suốt những năm chiến tranh. “Khi ấy, anh em sống bên nhau, đánh giặc cùng nhau; Tết đến cũng chỉ nghĩ cách đánh giặc,” ông nói, bình thản mà thấm thía.

Không lặng im giữa thời bình Không còn cầm súng, Nguyễn Ngọc Loan chuyển ngành, làm việc tại Trung tâm điều dưỡng người có công, rồi Bảo hiểm xã hội huyện Từ Liêm đến ngày nghỉ hưu (2007). Nhưng ký ức Huế 1968, những ngày ở Quảng Trị, vẫn trở đi trở lại trong giấc mơ. Những lúc trái gió trở trời, vết thương nhức buốt từ đầu đến chân, ông lại tự nhủ: mình còn sống là may mắn hơn nhiều đồng đội đã nằm lại.

Ông là hội viên Câu lạc bộ Nhân chứng lịch sử (thành lập 3/2018). Ba năm qua, ông cùng đồng đội đã đến hàng trăm trường học ở Bắc Giang, Thái Bình, Hà Nội… kể chuyện lịch sử cho học sinh, sinh viên. Những “talk show” không sân khấu, không ánh đèn, chỉ có ký ức thật – kéo quá khứ lại gần hiện tại, giữ mạch nguồn yêu nước chảy mãi.

Chiến tranh đã lùi xa. Nhưng với những nhân chứng như Nguyễn Ngọc Loan, lịch sử không lặng im. Nó sống trong lời kể, trong từng bước chân nặng nhọc vẫn rong ruổi thăm bạn bè, trong niềm tin giản dị rằng: khi còn người nhớ, còn người kể, Tổ quốc sẽ không bao giờ quên.