Những nữ chứng nhân lịch sử trong mùa thu Cách mạng 1945
Sinh ra và lớn lên tại Hà Nội, trong một gia đình quan lại giàu có song cô tiểu thư lá ngọc cành vàng, Nguyễn Thị Khánh Thuận (Thanh Thủy) đã sớm được giác ngộ cách mạng. Người giác ngộ, dìu dắt bà là Chủ tịch Tổng hội Sinh viên Đông Dương - Dương Đức Hiền, sau đó trở thành người bạn đời của bà, giữ chức Bộ trưởng Bộ Thanh niên Chính phủ lâm thời (8/1945 - 3/1946).
Trong hồi ký, bà Khánh Thuận kể, tên Thanh Thủy là sáng kiến lấy chung một bút danh của bà và người yêu là ông Dương Đức Hiền khi viết bài đăng báo Cứu quốc và báo Độc Lập (thời kỳ bí mật). Đọc báo thấy bài ký bút danh chung là biết cả hai đều còn hoạt động yên lành. Khoảng giữa năm 1944, bà Thanh Thủy được cử về Hưng Yên hoạt động. Tại đây, bà được giao cho việc dịch sách từ tiếng Pháp. Đầu tiên là quyển Tư bản giãy chết (chung với Búa Tạ - bút danh của một cán bộ Xứ ủy Bắc kỳ), quyển sách vỡ lòng về Chủ nghĩa Mác, do Đảng Cộng sản Pháp xuất bản. Sau đó, bà còn dịch các chương Duy vật biện chứng và Duy vật lịch sử trong sách Lịch sử Đảng Cộng sản Liên Xô…
Vợ chồng bà Thanh Thuỷ và ông Dương Đức Hiền (Tết 1958)
Ngày 16/8/1945, tại làng Kim Long, xã Tân Trào, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang, Quốc dân Đại hội Tân Trào đã chính thức khai mạc với sự tham gia của 60 đại biểu đại diện các miền, các giới, các đảng phái chính trị, các đoàn thể cứu quốc. Trong số đó, có vợ chồng bà Thanh Thuỷ và ông Dương Đức Hiền, đại diện cho Đảng Dân chủ Việt Nam.
Những kỷ niệm về chuyến đi dự Quốc dân Đại hội Tân Trào được bà Thanh Thủy chia sẻ trong cuốn tự truyện "Tình yêu và lý tưởng": "Trưa 16/8, chúng tôi lên tới Tân Trào - vừa rửa mặt xong đã có đồng chí đến giục ăn mặc chỉnh tề ra dự lễ xuất phát của đoàn Quân giải phóng đi đánh Thái Nguyên. Dưới bóng cây đa cổ thụ, đoàn quân đứng im phăng phắc, trật tự, oai nghiêm. Sau khi đồng chí Văn (đồng chí Võ Nguyên Giáp) đọc lệnh xuất phát, đồng chí Trần Huy Liệu thay mặt Đại hội chào mừng đơn vị giải phóng quân và chúc đơn vị đánh thắng quân Nhật ở Thái Nguyên. Tôi được thay mặt đại biểu nữ trong Đại hội lên nói. Tôi cảm động quá, nghẹn lời, chỉ nói được mấy câu: "Các đồng chí tiến lên, giải phóng Thái Nguyên rồi tiến thẳng về Hà Nội. Hẹn gặp nhau giữa Thủ đô hoàn toàn độc lập!".
Bà Thanh Thủy (thứ 5 từ phải qua) cùng các nhân chứng lịch sử dự Hội nghị khoa học 50 năm Đại hội Quốc dân Tân Trào (1945 - 1995)
Sau Đại hội Tân Trào, bà Thanh Thủy được điều về công tác ở Báo Cứu quốc, phụ trách trang "Phụ nữ". Tiếp đó, bà làm Báo Tiếng gọi phụ nữ (tiền thân của Báo Phụ nữ Việt Nam) tuyên truyền, vận động mọi tầng lớp phụ nữ vào đoàn phụ nữ Cứu quốc (trong Mặt trận Việt Minh)…
Cuối năm 1946, bà Thanh Thủy sang làm Phó trưởng ban Tuyên truyền Xung phong Trung ương của Tổng bộ Việt Minh, rồi tham gia Đảng đoàn Phụ nữ Trung ương, Ủy viên Ban Phụ vận Trung ương Đảng; Ủy viên Thường trực Trung ương Hội LHPN Việt Nam phụ trách Ban Tuyên huấn Trung ương Hội cho đến ngày nghỉ hưu...
