Những nữ dân quân “Châu Yên em bắn máy bay” trên quê hương Sơn La

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, dù được mệnh danh là “thần sấm”, “con ma” trên bầu trời chiến trường, nhưng một chiếc máy bay F-105 của không quân Mỹ đã bị bắn rơi bởi những khẩu súng trường của Tiểu đội nữ dân quân huyện Yên Châu. Gần sáu thập kỷ trôi qua, chiến công ấy vẫn được nhắc lại với niềm tự hào của nhiều thế hệ phụ nữ các dân tộc vùng Tây Bắc.

“Nghe con suối róc rách reo vui đón mừng chiến thắng/ Bản làng em vừa lập công bắn rơi máy bay Mỹ/ Dân quân Châu Yên ta với súng trường/ Nhắm thẳng quân thù, bắn rơi thần sấm…”. Giai điệu rộn ràng của ca khúc Người Châu Yên em bắn máy bay của nhạc sĩ Trọng Loan đã khắc họa sinh động chiến công của những cô gái dân quân vùng đất Yên Châu năm xưa.

Tại bản Tà Vài, xã Chiềng Hặc, tỉnh Sơn La, bà Quàng Thị Lói – một trong 10 thành viên của Tiểu đội nữ dân quân năm ấy – vẫn nhớ rõ những ký ức về trận chiến bảo vệ cầu Tà Vài. Khi tham gia lực lượng dân quân, bà mới 15 tuổi và là người nhỏ tuổi nhất tiểu đội. Vì vậy, bà được giao nhiệm vụ cảnh giới và vận chuyển đạn. Dù không trực tiếp cầm súng chiến đấu, nhưng bà luôn mong muốn được góp sức nhiều hơn cho trận địa, cùng đồng đội bảo vệ quê hương. Theo lời bà Lò Thị Lả, Tiểu đội nữ dân quân khi đó gồm 10 người, mỗi người được trang bị một khẩu súng trường, có nhiệm vụ bảo vệ cầu Tà Vài – cây cầu do Ty Giao thông Sơn La xây dựng năm 1961, dài 57m, rộng 6,5m, bắc qua suối Sập thuộc xã Chiềng Hặc. Trong điều kiện địa hình núi cao, suối sâu, giao thông đi lại khó khăn, cầu Tà Vài giữ vai trò đặc biệt quan trọng trên tuyến giao thông của địa phương. Chính vì vậy, trong giai đoạn 1965–1968, cây cầu trở thành mục tiêu đánh phá ác liệt của không quân Mỹ, với 46 trận ném bom và hơn 1.200 quả bom các loại được thả xuống khu vực này.

Nhắc lại những năm tháng ấy, bà Lò Thị Lả vẫn không giấu được niềm xúc động. Thời điểm đó, thanh niên trong bản đều hăng hái lên đường đánh giặc, những cô gái trẻ cũng tình nguyện tham gia lực lượng dân quân bảo vệ quê hương. Tiểu đội nữ dân quân có độ tuổi từ 16 đến 18, mỗi người được cấp một khẩu súng trường và ngày đêm làm nhiệm vụ canh gác, bảo vệ cầu. Những ngày đầu huấn luyện không hề dễ dàng. Hầu hết các cô gái lần đầu tiếp xúc với súng đạn nên việc học cách sử dụng vũ khí còn nhiều bỡ ngỡ. Thao trường lại nằm sâu trong rừng nên việc đi lại vất vả. Trong suốt một tháng, các nữ dân quân được huấn luyện các kỹ thuật ngắm bắn, sử dụng súng. Ban ngày luyện tập và trực gác, ban đêm lại tranh thủ lên nương trồng ngô, gieo lúa để bảo đảm cuộc sống.

Ngày 23/7/1965, máy bay Mỹ liên tiếp đánh phá huyện Yên Châu, tấn công 9/13 xã với nhiều đợt ném bom và bắn rocket. Đến ngày 2/9/1965 – đúng dịp Tết Độc lập, một tốp máy bay F-105 tiếp tục bay đến ném bom nhằm phá hủy cầu Tà Vài. Các nữ dân quân vẫn kiên cường bám trận địa, phối hợp với bộ đội pháo cao xạ bảo vệ cây cầu. Khi một chiếc máy bay địch hạ thấp độ cao và lọt vào tầm ngắm, theo hiệu lệnh của tiểu đội trưởng, các nữ dân quân đồng loạt nổ súng. Chiếc F-105 bị trúng đạn, bốc cháy rồi rơi xuống đất. Niềm vui vỡ òa khi không ai nghĩ rằng những khẩu súng trường nhỏ bé lại có thể bắn rơi máy bay Mỹ. Sau đó, lực lượng dân quân cùng bộ đội nhanh chóng đến hiện trường và bắt sống viên phi công.

Bà Lò Thị Hổ nhớ lại rằng việc đưa phi công về trụ sở xã khá vất vả vì hắn bị gãy chân và nặng khoảng 90kg. Mọi người phải thay nhau cáng, khiêng suốt quãng đường dài. Dù rất căm phẫn trước những tội ác mà không quân Mỹ gây ra, người dân địa phương vẫn đối xử nhân đạo với tù binh, cho ăn uống và sơ cứu vết thương trước khi bàn giao cho chính quyền.

Sau chiến công ấy, hưởng ứng khẩu hiệu “Xe chưa qua, nhà không tiếc”, các nữ dân quân cùng bà con trong bản góp công, góp sức sửa chữa cầu, làm đường, lấp hố bom để bảo đảm giao thông luôn thông suốt, phục vụ cho nhiệm vụ kháng chiến.

Với tinh thần chiến đấu dũng cảm, sẵn sàng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, 10 nữ dân quân Yên Châu đã được Đảng và Nhà nước trao tặng Huân chương Kháng chiến hạng Nhất, Nhì, Ba nhằm ghi nhận những đóng góp, cống hiến trong sự nghiệp bảo vệ đất nước. Sau 58 năm kể từ chiến công năm ấy, trong số 10 nữ dân quân chỉ còn lại 4 người, nay đều đã bước sang tuổi thất thập.

Sau ngày đất nước hoàn toàn giải phóng, những cô gái dân quân năm xưa trở về với cuộc sống đời thường, xây dựng gia đình, làm mẹ, làm bà. Các bà tiếp tục gắn bó với ruộng nương, cùng con cháu cần cù lao động sản xuất, phát triển kinh tế gia đình, góp phần xóa đói, giảm nghèo và xây dựng quê hương. Không chỉ chăm lo cuộc sống, các bà còn tích cực tham gia các hoạt động của Hội Phụ nữ và các phong trào tại địa phương; thường xuyên giáo dục con cháu về truyền thống cách mạng, ý thức giữ gìn và phát huy giá trị các di tích lịch sử.

Trải qua gần nửa thế kỷ đất nước hòa bình, thống nhất, hình ảnh những nữ dân quân Châu Yên kiên cường năm nào vẫn luôn là niềm tự hào của quê hương Sơn La. Chiến công của các bà không chỉ là dấu son trong lịch sử đấu tranh bảo vệ Tổ quốc, mà còn trở thành nguồn động lực để các thế hệ hôm nay tiếp tục học tập, rèn luyện, lao động và cống hiến, góp phần xây dựng quê hương ngày càng phát triển.