Những "pháo đài" trên đường phố

Giữa những năm tháng "mùa hè đỏ lửa" của thập niên 70, Nam Định không còn là một đô thị dệt lụa yên bình. Mỗi con phố, mỗi ngã tư đều biến mình thành một trận địa địa thực thụ. Nếu nhà máy là "trái tim" thì các ngã tư như Ngã sáu Năng Tĩnh hay khu vực Cột Cờ chính là những "pháo đài" thép, nơi lòng dân và ý chí quân đội hòa làm một.

Những ụ cát canh trời

Tại ngã sáu Năng Tĩnh – điểm nút giao thông quan trọng của thành phố – những bao cát chất cao thành ụ súng sừng sững chiếm trọn các góc đường. Những chiến hào sâu hoắm được đào đắp vội vã nhưng chắc chắn, chạy dọc theo các dãy phố Hàng Tiện, Hàng Thao.

Trong ký ức của những người cao tuổi Thành Nam, đường phố khi ấy lạ lẫm lắm. Không có đèn đường, không có tiếng cười nói nhộn nhịp, chỉ có tiếng xẻng va vào đất đá và tiếng lạo xạo của những bao cát được kéo lê trên mặt đường. Những ngôi nhà cổ của phố Hàng Thao giờ đây trở thành những điểm tựa vững chãi, nơi các chiến sĩ pháo cao xạ và dân quân tự vệ cùng thức trắng đêm, mắt dõi thẳng lên bầu trời đầy hỏa châu.

Đêm trắng "đắp pháo đài"

Có những đêm, khi tiếng còi báo động tạm lặng, cả khu phố lại bừng lên một thứ sức sống khác. Các cụ già, thanh niên và cả các bà nội trợ ở phố Hàng Tiện chẳng ai bảo ai, cùng nhau ùa ra đường.

Dưới ánh trăng mờ đục của khói bom, họ cùng bộ đội chuyền tay nhau những bao cát nặng trịch. Có cụ già tay run rẩy nhưng vẫn cố xúc thêm một xẻng đất cho chắc chân ụ súng. Có những bà mẹ vừa ru con ngủ dưới hầm đã vội vã mang nước vối nóng ra cho anh em chiến sĩ. Những "pháo đài" trên đường phố không chỉ được xây bằng cát, bằng đất, mà còn được đúc bằng tình yêu thương và niềm tin sắt đá: "Phải giữ lấy thành phố, giữ lấy ngã tư này cho những chuyến xe ra tiền tuyến".

Biểu tượng của sự bất khuất

Dưới chân Cột Cờ cổ kính – biểu tượng linh thiêng của Nam Định – những trận địa phòng không được dựng lên uy nghiêm. Bom Mỹ dội xuống ngã sáu, khói bụi mịt mù, nhưng khi khói tan, người ta lại thấy các chiến sĩ từ trong chiến hào đứng dậy, phủi lớp bụi trên nòng súng, tiếp tục canh giữ bầu trời.

Những "pháo đài" ấy tuy thô sơ nhưng lại là rào cản không thể xuyên phá đối với quân thù. Bởi đằng sau mỗi bao cát, mỗi chiến hào là một sự đoàn kết vô bờ bến. Nam Định những ngày ấy, mỗi ngã tư là một bài ca chiến đấu, mỗi mét chiến hào là một sợi dây gắn kết lòng người, viết nên một thiên anh hùng ca về một thành phố không bao giờ khuất phục.

Câu chuyện thời hoa lửa: Đêm ở Ngã sáu Năng Tĩnh

Trăng đêm ấy mờ nhạt sau làn khói ám của trận oanh tạc buổi chiều. Tại Ngã sáu Năng Tĩnh, cụ giáo già ở phố Hàng Thao vẫn chưa đi nghỉ. Cụ cùng anh chiến sĩ trẻ tên Nam đang hì hục chèn thêm những bao cát cuối cùng vào ụ súng máy vừa bị mảnh bom làm sạt một góc.

“Để lão giúp một tay, anh bạn trẻ. Lão không cầm súng được thì lão đắp lũy cho các anh bắn cho chuẩn,” cụ giáo khẽ cười, bàn tay nhăn nheo nhưng vẫn thoăn thoắt buộc miệng bao tải.

Nam quệt mồ hôi trên trán, nhìn cụ đầy cảm kích: “Cụ vào hầm nghỉ đi, chúng con làm được mà. Đêm lạnh lắm cụ ạ!”

Cụ giáo lắc đầu, mắt nhìn về phía Cột Cờ xa xa: “Lạnh sao bằng lòng quân đang đợi tiếp tế trong kia. Các anh canh trời cho dân tôi ngủ, chúng tôi thức thêm một đêm đắp hào thì có thấm tháp gì.”

Tiếng xẻng vẫn đều đặn va vào lòng đất. Giữa ngã sáu lộng gió, hình ảnh ông giáo già và anh chiến sĩ bên ụ súng cát trở thành một biểu tượng tĩnh lặng nhưng đầy uy quyền. Khi bình minh lên, những "pháo đài" trên đường phố lại sừng sững hiện ra dưới sương sớm, sẵn sàng cho một ngày chiến đấu mới. Thành phố Nam Định, với những chiến hào xuyên đêm ấy, đã trở thành một pháo đài không thể đánh bại trong lòng mỗi người dân nơi đây.