Những trang giấy không biết chết

Nguyễn Văn Thạc – khi tuổi hai mươi được giữ lại bằng những dòng chữ

Có một cách rất đặc biệt để một người lính tiếp tục sống sau khi đã hy sinh.

Đó là để lại chữ viết.

Nguyễn Văn Thạc là một trong những trường hợp như vậy.

Cuốn Mãi mãi tuổi hai mươi không chỉ là nhật ký của một người lính. Nó còn trở thành một trong những tư liệu đặc biệt giúp các thế hệ sau hình dung đời sống tinh thần của thanh niên Việt Nam trong chiến tranh.

Bên cạnh Nhật ký Đặng Thùy Trâm, những trang viết của Nguyễn Văn Thạc đã vượt ra ngoài phạm vi một cuốn nhật ký cá nhân để trở thành ký ức của cả một thế hệ. Báo Quân đội nhân dân nhận định hai cuốn nhật ký chứa đựng những tâm tư, tình cảm và khát vọng của những người trẻ đã hiến tuổi xuân cho đất nước.

Điều đáng quý ở những trang viết ấy là chúng không chỉ có chiến tranh.

Trong đó có những suy nghĩ rất đời thường.

Có tình yêu.

Có nỗi nhớ.

Có những day dứt của một người trẻ trước tương lai.

Có câu hỏi về cuộc sống.

Có những khoảnh khắc người viết tự đối thoại với chính mình.

Và phía sau tất cả là một câu hỏi lớn: Con người phải sống như thế nào khi tuổi trẻ của mình đang đứng giữa chiến tranh?

Chính điều đó khiến nhật ký chiến tranh trở nên khác biệt với những bản tổng kết chiến dịch.

Một bản báo cáo ghi lại một trận đánh.

Một cuốn lịch sử ghi lại một chiến dịch.

Nhưng một cuốn nhật ký có thể cho chúng ta biết một con người đã nghĩ gì trong đêm trước trận đánh.

Đó là giá trị đặc biệt của những trang viết cá nhân.

Khi đọc lại Mãi mãi tuổi hai mươi hay Nhật ký Đặng Thùy Trâm, người đọc hôm nay không chỉ gặp một người lính hay một nữ bác sĩ.

Họ gặp những người trẻ.

Những người từng có ước mơ.

Từng yêu.

Từng nhớ nhà.

Từng lo sợ.

Từng tự hỏi về ngày mai.

Nhưng cuối cùng đã lựa chọn con đường của thế hệ mình.

Hai cuốn nhật ký vì thế trở thành một phần ký ức chung.

Chúng cho thấy chiến tranh không chỉ được viết bởi những người cầm súng.

Chiến tranh còn được viết bằng những dòng chữ trong căn hầm.

Bằng ánh đèn nhỏ.

Bằng những lá thư gửi về nhà.

Bằng những trang giấy được gấp lại, cất vào ba lô và mang theo qua những chặng đường.

Có những trang giấy sau này được tìm thấy.

Có những trang bị thất lạc.

Có những người viết không bao giờ trở về.

Nhưng điều kỳ diệu là chữ viết có thể vượt qua cái chết.

Người viết đã nằm lại.

Trang giấy vẫn còn.

Và khi một thế hệ khác mở nó ra, một giọng nói từ hơn nửa thế kỷ trước lại vang lên.

Đó là lý do việc sưu tầm, bảo quản và giới thiệu nhật ký thời chiến có ý nghĩa đặc biệt.

Báo Quân đội nhân dân cho biết bộ sách Nhật ký thời chiến Việt Nam đã tập hợp nhiều nhật ký của những người từng sống và chiến đấu trong chiến tranh, nhằm gìn giữ nguồn tư liệu cho mai sau.

Nếu những câu chuyện chiến trường giúp chúng ta biết đã xảy ra chuyện gì, thì những trang nhật ký giúp chúng ta hiểu con người đã sống như thế nào trong những sự kiện ấy.

Và đó chính là phần nhân văn sâu nhất của lịch sử.

Ngày hôm nay, một người trẻ có thể cầm trên tay điện thoại và viết hàng trăm dòng mỗi ngày.

Nhưng những người trẻ của hơn nửa thế kỷ trước chỉ có một cuốn sổ.

Họ viết bằng bút.

Viết giữa chiến tranh.

Viết khi biết ngày mai có thể không còn.

Và có lẽ vì thế, mỗi dòng chữ đều mang một sức nặng đặc biệt.

Những trang giấy ấy đã sống lâu hơn người viết.

Chúng vượt qua bom đạn.

Vượt qua thời gian.

Và trở về với chúng ta như một lời nhắn:

Tuổi hai mươi có thể đi qua, nhưng những gì một thế hệ đã sống vì đất nước thì không được phép mất đi.