Những trang nhật ký không cháy

NHỮNG TRANG NHẬT KÝ KHÔNG CHÁY

“Kể lại một câu chuyện – Gìn giữ một ký ức – Tiếp nối một thế hệ.”Có những cuốn sách được viết ra để người ta đọc. Nhưng cũng có những cuốn sách dường như được viết ra để vượt qua thời gian.

Tôi biết đến Đặng Thùy Trâm lần đầu tiên không phải từ một bài học lịch sử, mà từ những trang viết về một người con gái bằng tuổi thanh xuân của mình. Một cô gái đã rời Hà Nội, rời gia đình, rời những tháng ngày bình yên để đến chiến trường Quảng Ngãi làm một người thầy thuốc.

Ngày ấy, chị cũng từng là một người trẻ.Chị có tuổi thanh xuân, có gia đình để nhớ, có những người thân yêu để thương, có những ước mơ riêng và cả những phút giây yếu lòng. Nhưng giữa những năm tháng chiến tranh, chị đã chọn con đường đến với những người đang cần mình nhất.

Năm 1966, Đặng Thùy Trâm tốt nghiệp Đại học Y khoa Hà Nội. Sau đó, chị tình nguyện vào chiến trường miền Nam và công tác tại bệnh xá Đức Phổ, Quảng Ngãi. Ở nơi ấy, người bác sĩ trẻ không chỉ chữa bệnh mà còn sống giữa những thiếu thốn, hiểm nguy và những cuộc chia ly. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Tôi đã từng nghĩ chiến tranh là những con số trong sách giáo khoa: những năm tháng, những trận đánh, những địa danh.Nhưng khi đọc về Đặng Thùy Trâm, tôi nhận ra chiến tranh còn là một người con gái ngồi bên trang giấy, viết xuống những điều rất đỗi đời thường.Đó là nỗi nhớ. Là sự mệt mỏi.Là thương đồng đội. Là những lúc cô đơn. Và trên tất cả, là một trái tim luôn hướng về người bệnh, về đồng đội và về đất nước.

Có lẽ điều khiến câu chuyện về chị Thùy trở nên đặc biệt chính là một kỷ vật rất nhỏ: hai cuốn nhật ký.

Những trang giấy ấy đã đi qua chiến tranh, đi qua khoảng cách giữa hai đất nước và đi qua 35 năm thất lạc.Sau khi chị hy sinh, hai cuốn nhật ký được Frederic Whitehurst, một cựu sĩ quan quân báo Mỹ từng ở chiến trường Đức Phổ, giữ lại. Nhiều năm sau, ông tìm cách trao trả chúng về cho gia đình Đặng Thùy Trâm. Cuối tháng 4 năm 2005, những trang viết của người nữ bác sĩ trẻ cuối cùng cũng trở về với quê hương của mình. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Tôi cứ nghĩ mãi về hành trình ấy. Một cuốn nhật ký nhỏ bé, tưởng như có thể biến mất giữa chiến tranh, lại được giữ lại suốt ba mươi lăm năm. Có lẽ bởi trong đó không chỉ có chữ viết. Trong đó có một con người. Có một tuổi trẻ. Có những ước mơ chưa kịp hoàn thành. Và có cả một thời đại. Điều làm tôi xúc động nhất không phải là câu chuyện chị đã hy sinh như thế nào. Mà là cách chị đã sống trước khi hy sinh.

Trong những trang nhật ký, người đọc bắt gặp một Đặng Thùy Trâm rất gần gũi. Chị không phải một nhân vật chỉ tồn tại trong những dòng lịch sử trang trọng. Chị là một người trẻ biết buồn, biết nhớ, biết mệt, biết khát khao được yêu thương nhưng vẫn lựa chọn bước tiếp. Chính điều đó khiến tôi, một người trẻ sống trong thời bình, cảm thấy chị không hề xa. Chị cũng từng đứng trước tuổi hai mươi. Cũng từng có những ngày tháng của tuổi trẻ. Chỉ khác rằng tuổi trẻ của chị được đặt giữa chiến tranh. Còn tuổi trẻ của chúng tôi hôm nay được lớn lên trong hòa bình.

Chúng tôi có giảng đường, có sách vở, có điện thoại, có những chuyến đi, có quyền lựa chọn tương lai của mình. Còn chị và những người trẻ cùng thế hệ đã phải lựa chọn giữa những điều lớn lao hơn rất nhiều.

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, Đặng Thùy Trâm hy sinh khi đang làm nhiệm vụ ở Quảng Ngãi. Chị ra đi khi mới 27 tuổi. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia) Hai mươi bảy tuổi. Tôi dừng lại rất lâu ở con số ấy. Bởi 27 tuổi với chúng tôi vẫn là một tuổi trẻ còn rất dài. Có thể là lúc bắt đầu một công việc. Có thể là lúc xây dựng một gia đình. Có thể là lúc thực hiện những ước mơ còn dang dở. Nhưng với chị, tuổi 27 đã trở thành điểm kết thúc của một cuộc đời và cũng là điểm bắt đầu cho một ký ức không bao giờ mất.

Chị nằm lại trên mảnh đất Đức Phổ, nơi chị từng sống, làm việc và chữa trị cho những người dân, những thương binh giữa chiến tranh. Sau này, nơi đây trở thành một địa danh lưu giữ ký ức về người nữ bác sĩ trẻ. Khu di tích Đặng Thùy Trâm hiện gắn với nhiều địa điểm từng in dấu hoạt động của chị tại Đức Phổ, Quảng Ngãi. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Tôi nghĩ, có những con người dù đã rời khỏi cuộc đời từ rất lâu nhưng vẫn tiếp tục sống trong ký ức của một vùng đất. Và Đặng Thùy Trâm là một người như thế. Nếu những trang nhật ký ấy có thể nói chuyện, có lẽ chúng sẽ kể cho chúng ta nghe rằng: Tuổi trẻ không chỉ được đo bằng những năm tháng chúng ta đã sống. Tuổi trẻ còn được đo bằng những điều chúng ta lựa chọn để cống hiến. Đặng Thùy Trâm đã lựa chọn trở thành một bác sĩ giữa chiến trường.

Còn chúng tôi hôm nay không phải lựa chọn cầm súng hay bước vào chiến trường. Chúng tôi được sống trong một đất nước hòa bình. Vì vậy, câu hỏi đặt ra cho thế hệ trẻ hôm nay có lẽ không phải là “chúng ta có thể hy sinh giống thế hệ trước hay không?”, mà là:

Chúng ta sẽ làm gì với hòa bình mà thế hệ trước đã trao lại?

Là một sinh viên, tôi nghĩ câu trả lời trước hết nằm ở việc học tập nghiêm túc, sống có trách nhiệm, biết trân trọng những gì mình đang có và không thờ ơ với cộng đồng.

Bởi nếu thế hệ trước đã dùng tuổi trẻ để bảo vệ Tổ quốc, thì thế hệ hôm nay cần dùng tuổi trẻ để xây dựng Tổ quốc.

Tôi chưa từng gặp Đặng Thùy Trâm.Nhưng qua những trang nhật ký, tôi có cảm giác mình đã được gặp chị ở một nơi nào đó giữa Quảng Ngãi của những năm tháng chiến tranh.Một người con gái với chiếc áo blouse giữa rừng.Một người bác sĩ bên những người bệnh.Một người trẻ với những nỗi nhớ rất riêng.Và một trái tim luôn hướng về những điều lớn lao hơn bản thân mình.

Có thể thời gian đã làm những dấu chân năm xưa mờ đi.Có thể những con người từng sống trong chiến tranh giờ chỉ còn lại trong những bức ảnh cũ.Nhưng ký ức thì vẫn còn.Nó nằm trong những trang nhật ký.Nằm trong những địa danh.Nằm trong lời kể của những người đi trước.Và nằm trong trái tim của những người trẻ hôm nay khi chúng ta chịu dừng lại, đọc một câu chuyện và tự hỏi mình: “Nếu tôi sống trong thời đại ấy, tôi sẽ lựa chọn như thế nào?”

Tôi không biết mình có thể trả lời câu hỏi đó hay không.Nhưng tôi biết một điều.Tôi đang được sống trong những ngày bình yên mà chị Thùy và biết bao thế hệ đi trước đã không kịp nhìn thấy.Vì vậy, tôi không muốn ký ức về họ chỉ nằm yên trong những trang sách.

Tôi muốn kể lại câu chuyện này.Để nhớ một người con gái đã sống trọn tuổi trẻ của mình với lý tưởng.Để nhớ một người bác sĩ đã để lại trên mảnh đất Quảng Ngãi không chỉ những dấu chân, mà cả một câu chuyện về tình người.Và để hiểu rằng:Có những trang nhật ký đã đi qua chiến tranh mà không bị lửa đốt cháy.Bởi điều còn lại sau cùng không phải là những trang giấy.Mà là ngọn lửa của một thế hệ.Ngọn lửa ấy đã được trao lại cho chúng tôi.Và đến lượt mình, chúng tôi phải biết giữ gìn nó.

Kể lại một câu chuyện – Gìn giữ một ký ức – Tiếp nối một thế hệ.