“NIỀM TIN GỬI LẠI GIỮA PHÚT LÂM CHUNG”

Tháng ba năm 1947, chiến tranh lan rộng khắp miền Trung, khói lửa bao trùm những làng quê yên bình. Tại một ngôi nhà đơn sơ ở làng Thanh Bình, Quảng Nam, một bậc chí sĩ tuổi đã xấp xỉ tám mươi đang nằm trên chiếc giường tre cũ kỹ. Căn bệnh viêm phổi tái phát khiến ông mệt mỏi, hơi thở đứt quãng, nhưng trong đôi mắt sâu thẳm vẫn ánh lên sự tỉnh táo và kiên định hiếm có. Những người học trò thân cận túc trực ngày đêm bên cạnh, còn ông thì không ngừng hỏi han về tình hình kháng chiến, về Chính phủ ở Việt Bắc.

Trước đó không lâu, ông từng được Chủ tịch Hồ Chí Minh tin cậy mời ra Hà Nội, giao trọng trách Quyền Chủ tịch nước trong thời gian Người sang Pháp đàm phán. Ở cương vị ấy, ông đã dốc hết tâm lực để giữ vững khối đoàn kết dân tộc, trấn an lòng dân và củng cố niềm tin vào Chính phủ kháng chiến. Khi Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về nước, ông xin lui về quê nhà để chữa bệnh, song tâm trí vẫn một mực hướng về vận mệnh đất nước. Dù sức khỏe ngày một suy kiệt, ngày nào ông cũng cố gắng nghe tin thời sự, xem lại các văn kiện của Chính phủ và góp ý cho cán bộ địa phương.

Một buổi chiều, hay tin quân Pháp mở rộng các cuộc tấn công vào Nam Trung Bộ, ông gượng dậy, nắm chặt tay người thư ký bên cạnh và dặn dò bằng giọng yếu nhưng dứt khoát:
“Phải đánh điện ra cho Cụ Hồ. Nói rằng tôi sắp không qua khỏi, nhưng niềm tin của tôi vào Chính phủ và cuộc kháng chiến vẫn không hề thay đổi.”

Người thư ký nghẹn ngào chấp bút, ghi lại từng lời ông đọc. Trong khoảnh khắc sinh tử ấy, những câu chữ được thốt ra không phải là lời than thở, mà là sự gửi gắm cuối cùng của một tấm lòng trọn niềm tin với dân tộc:

“Tôi tuổi già sức yếu, khó lòng qua khỏi. Chỉ mong Chính phủ vững lòng, đồng bào một dạ đoàn kết, kháng chiến nhất định thành công. Xin vĩnh biệt Cụ Chủ tịch và toàn thể đồng bào.”

Điện văn ấy được khẩn cấp chuyển ra Việt Bắc. Khi đọc xong, Chủ tịch Hồ Chí Minh vô cùng xúc động và nói rằng: Huỳnh Thúc Kháng là hiện thân tiêu biểu của một bậc hiền sĩ, suốt đời vì dân vì nước, trọn nghĩa trung hiếu.

Chỉ ít ngày sau đó, người chí sĩ lặng lẽ ra đi. Trời Quảng Nam hôm ấy mưa nhẹ, như tiễn biệt một nhân cách lớn. Nhân dân cả nước bùi ngùi thương tiếc con người đã hiến trọn đời mình cho dân tộc, từ phong trào Duy Tân, Đông Du cho đến những năm tháng đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Trước sự cống hiến ấy, Chính phủ quyết định để tang toàn quốc trong hai ngày – một sự tri ân đặc biệt dành cho người suốt đời không màng danh lợi, chỉ một lòng phụng sự non sông.

Về sau, lời nhắn gửi trong những giờ phút cuối ấy được nhắc nhớ như một bản di chúc tinh thần giản dị mà sâu sắc. Trong đó kết tinh trọn vẹn cốt cách của Huỳnh Thúc Kháng: sống thanh cao, hành động vì đại nghĩa, và khi nhắm mắt vẫn trọn niềm tin vào dân tộc. Dẫu con người đã khuất, nhưng niềm tin ông để lại vẫn còn đó, soi sáng con đường cho những thế hệ tiếp nối lý tưởng mà ông đã dày công vun đắp bằng cả cuộc đời mình.