NNA 7 - Hồ Nguyên Trừng: Nhà quân sự thiên tài và tư tưởng lấy dân làm gốc
Hồ Nguyên Trừng (1374 – 1446), con trai trưởng của Hồ Quý Ly, là một nhà quân sự, nhà kỹ thuật thiên tài thời nhà Hồ. Ông nổi tiếng là người sáng chế ra súng Thần cơ và thuyền Cổ lâu — những khí tài quân sự tiên tiến bậc nhất Đông Á thời bấy giờ. Tuy nhiên, di sản lớn nhất ông để lại cho hậu thế không chỉ là vũ khí đạn dược, mà là tư tưởng trị quốc an dân sâu sắc.
Năm 1406, nhà Minh huy động hàng chục vạn quân sang xâm lược nước ta. Trong cuộc họp triều chính nảy lửa để bàn kế sách chống giặc, giữa lúc nhiều quan lại lo lắng về sức mạnh quân sự của địch, Hồ Quý Ly hỏi ý kiến các con. Hồ Nguyên Trừng đã dõng dạc tâu một câu ngắn gọn nhưng đúc kết trọn vẹn quy luật sinh tồn của dân tộc:
"Thần không sợ đánh, chỉ sợ lòng dân không theo."
Tầm nhìn xuyên suốt lịch sử: Lời tâu thể hiện sự tỉnh táo và tầm vóc kiệt xuất. Hồ Nguyên Trừng hiểu rằng dù thành cao bể sâu, súng đạn hiện đại đến đâu nhưng nếu mất đi niềm tin của nhân dân thì mọi thế trận quân sự đều trở nên mong manh.
Thực tiễn đau thương: Lời cảnh báo ấy đã trở thành sự thật cay đắng. Do những chính sách cải cách gượng ép và việc tiếm ngôi nhà Trần khiến lòng dân ly tán, nhà Hồ dù sở hữu súng Thần cơ và tuyến phòng thủ kiên cố vẫn nhanh chóng thất bại trước quân Minh.
Giá trị vượt thời gian: Lời nói của Hồ Nguyên Trừng trở thành bài học xương máu cho các triều đại về sau: "Lấy dân làm gốc", "Khoan thư sức dân để làm kế sâu gốc bền gốc".
Dù triều Hồ sụp đổ và Hồ Nguyên Trừng bị bắt sang Trung Quốc, tài năng chế tạo vũ khí của ông vẫn khiến nhà Minh phải khâm phục và tôn làm "Hỏa khí thánh thần". Lời đúc kết "Chỉ sợ lòng dân không theo" của ông đến nay vẫn nguyên giá trị, là tấm gương soi cho mọi chiến lược dựng nước và giữ nước của dân tộc.
