Nồi cơm cách mạng của Mẹ Việt Nam anh hùng Trần Thị Xân

Trên hệ thống trưng bày chuyên đề “Bà mẹ Việt Nam Anh hùng”, khách tham quan thường dừng chân rất lâu trước hiện vật nồi đồng của Mẹ Việt Nam anh hùng Trần Thị Xân mang số hiệu BTQĐ 7682/K1702 như muốn dành một khoẳng lặng đầy thương quý, trân trọng trước một hiện vật tuy giản dị nhưng minh chứng cho tấm lòng trung kiên, cưu mang, đùm bọc của mẹ Xân đối với cách mạng. Mẹ Việt Nam anh hùng Trần Thị Xân sinh năm 1915, trong một gia đình nhà Nho yêu nước ở thôn Xuân Đông, xã Đại Thắng, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam. Năm 18 tuổi, mẹ lấy chồng. Trong kháng chiến chống Pháp, chồng mẹ là Bí thư nông hội xã, Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Cả hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, gia đình mẹ đều là cơ sở của cách mạng, một lòng một dạ đi theo Đảng và Bác Hồ. Gia đình mẹ làm hai căn hầm khá kiên cố bên dưới rặng tre để nuôi giấu cán bộ, bộ đội, du kích, phòng khi địch đi càn. Nhà mẹ cũng là nơi dừng chân của cán bộ, bộ đội khi đi công tác qua vùng này. Họ từ căn cứ trên núi xuống, hoặc từ dưới đồng bằng đi lên. Bộ đội, du kích bị thương đều đã về nhà mẹ cứu chữa. Trong thời gian Ban Dân y tỉnh Quảng Đà (nay là tỉnh Quảng Nam) đứng chân ở đây, mẹ đều lo cơm nước phục vụ Ban Dân y và thương binh. Mẹ yêu quý, chăm sóc các đồng chí của Ban Dân y và thương binh như con ruột của mình, sẵn sàng nhường những hạt gạo cuối cùng để nấu cháo cho thương binh. Cuối năm 1968, khi mẹ đang xóc gạo chuẩn bị cơm chiều, bất thình lình, máy bay Mỹ ập đến trút bom. Nhà mẹ bị trúng bom, hầm bị sập. Khi đó, mẹ và người con trai cùng 3 anh thương binh ở trong hầm. Thi thể mẹ và các anh được mọi người tìm thấy. Người mẹ Xân đầm đìa máu nhưng tay mẹ vẫn không rời chiếc nồi đồng có gạo trộn lẫn đất và máu. Trong số 5 người con của mẹ Trần Thị Xân hy sinh có 4 con ruột và 1 con nuôi: Anh Trần Văn Hạnh, tham gia cách mạng năm 1960, vào bộ đội địa phương tỉnh, hy sinh tháng 3/1970. Anh Trần Văn Sáu, tham gia cách mạng năm 1960, vào bộ đội địa phương tỉnh, hy sinh tháng 6/1970. Chị Trần Thị Kha, tham gia du kích xã năm 1966, hy sinh tháng 6/1968. Anh Trần Văn Hà, tham gia du kích xã năm 1968, hy sinh tháng 10/1970. Anh Trần Mười tham gia bộ đội tỉnh năm 1966, hy sinh tháng 3/1967. Anh là con cậu em mẹ, cha mẹ mất sớm nên mẹ Xân nuôi anh từ nhỏ. Sau khi 7 người trong gia đình hy sinh, nhà cửa tan nát, địch càn quét liên miên, chồng mẹ thì bận công tác, vừa làm ruộng kiếm sống vừa phải chăm sóc người con út là anh Trần Văn Mười. Đến đầu năm 1971, anh Mười lúc ấy mới 12 tuổi đã xin gia nhập du kích xã với mong muốn được cầm súng chiến đấu để trả thù cho mẹ và các anh chị. Anh Trần Văn Mười vào đội du kích được hai năm thì được phong làm Tiểu đội trưởng rồi Xã đội phó, Xã đội trưởng cho đến ngày miền Nam hoàn toàn được giải phóng. Người con duy nhất còn sống của mẹ chính là Luật sư Trần Văn Mười, anh hiện nay là Phó Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc tỉnh Quảng Nam. Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, gia đình mẹ được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Độc lập Hạng Nhì, Huân chương kháng chiến Hạng Nhất, Huân chương Chiến công giải phóng Hạng Nhất, Bằng công nhận gia đình có công với cách mạng. Ngày 17/12/1994, Mẹ Trần Thị Xân được Nhà nước truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Chiếc nồi đồng trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam là kỷ vật thiêng liêng về mẹ. Chiếc nồi trộn gạo, đất và máu ngày mẹ hy sinh. Nó cũng là của hồi môn của bà ngoại cho mẹ khi đi lấy chồng. Mẹ đã dùng chiếc nồi để nấu cơm, nấu khoai, nấu sắn nuôi đàn con lớn lên đi đánh giặc, nấu cháo phục vụ thương binh… Ngày 4/8/1994, Gia đình mẹ trao tặng chiếc nồi đồng cho Bảo tàng để bảo quản, lưu giữ và phát huy giá trị. Đó là một chiếc nồi đồng rất tốt, xung quanh chiếc nồi đồng vẫn còn dính đất. Chiếc nồi đồng này tuy giản dị như mọi vật khác nhưng nó đã gửi lại thông điệp cho đời sau giúp thế hệ sau hiểu thêm về những chiến công, những hy sinh to lớn của lớp người đi trước đã không tiếc máu xương vì sự nghiệp giải phóng dân tộc.Minh Nguyệt