Nơi khơi nguồn đội quân tóc dài

Cuộc Đồng khởi của nhân dân 3 xã Định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh (huyện Mỏ Cày) đã giáng một đòn mạnh mẽ vào tinh thần của bọn tề ngụy, làm cho bộ máy kìm kẹp của chúng tan vỡ từng mảng. Vùng giải phóng trong huyện, trong tỉnh ngày càng mở rộng, đánh dấu sự sụp đổ của ngụy quyền Sài Gòn.

Với mưu đồ dập tắt phong trào Đồng khởi, địch đã liên tục càn quét tái chiếm các xã Phước Hiệp, Định Thủy và Bình Khánh. Đồng thời, chúng tăng cường nhiều sĩ quan ác ôn, nhiều phương tiện chiến tranh thành lập đặc khu “Bình - Định - Phước”, trung tâm chỉ huy đóng tại chợ Phước Hiệp.

Chỉ mấy ngày sau khi tái chiếm xã Phước Hiệp, bọn đặc khu “Bình - Định - Phước” đã giết chết và bắt tra tấn hàng trăm người. Có một này chúng giết 39 chiến sĩ và đồng bào yêu nước chôn chung 1 hầm tại chợ Phước Hiệp. Bằng khủng bố, bắn giết, địch hòng uy hiếp tinh thần của quần chúng, tách rời mối quan hệ giữa dân với Đảng

Chưa dừng lại ở đó, ngày 25-3-1960, Bộ Tổng tham mưu ngụy huy động gần 10.000 quân chủ lực phối hợp với lực lượng của tiểu khu Kiến Hoà và chi khu Mỏ Cày do Đỗ Cao Trí chỉ huy, mở cuộc càn quét lớn vào 3 xã Phước Hiệp, Định Thủy, Bình Khánh, mang tên chiến dịch “Bình trị Kiến Hoà” hòng tiêu diệt cơ quan chỉ huy Đồng khởi và dập tắt phong trào Đồng khởi của nhân dân.

Đội quân “áo rằn” (từ ngữ mà nhân dân gọi để chỉ bọn Thuỷ quân lục chiến) đi đến đâu là bắn giết, đốt phá, hãm hiếp phụ nữ và cướp bóc thẳng tay đến đó. Mới 3 ngày càn quét mà chúng mổ bụng và bắn chết 81 người. Trong đó, xã Phước Hiệp bị giết 49 người. Có 1 trận, địch bắt dân ở ấp 5 và ấp 4, dẫn về trường học ấp 4 mổ bụng giết chết 10 người. Ngày nào cũng có cảnh máu đổ, đầu rơi, người bị bắt tra tấn, bị mổ bụng, moi gan, phụ nữ bị hảm hiếp. Cơ quan lãnh đạo tỉnh, huyện và lực lực lượng vũ trang mới thành lập bị bao giữa vòng vây. Không khí ảm đạm, đau thương bao trùm khắp xã. Một bộ phận quần chúng hết sức hoang mang, lo sợ.

Trước tình hình trên, các đồng chí lãnh đạo tỉnh, huyện và chi bộ xã hết sức lo lắng. Làm thế nào để giữ vững tinh thần của quần chúng trong điều kiện lực lượng đã mất thế hợp pháp, tinh thần đang xuống. Không lấy lại thế hợp pháp và phát động đấu tranh chính trị được, thì khó vực dậy phong trào. Trong gian khó, nguy nan, đã thể hiện rõ bản lĩnh cách mạng, tinh thần yêu nước, thương dân của những người đảng viên cộng sản, nhất là 2 đồng chí bí thư chi bộ.

Thực hiện chỉ đạo của Tỉnh uỷ, các đảng viên trong chỉ bộ không ngại vất vả, hiểm nguy kiên trì vận động từng gia đình, tập hợp quần chúng đấu tranh với địch. Cuộc vận động đấu tranh chính trị lúc đầu tưởng khó khó thành công, nhưng sau khi đồng chí Phạm Văn Hường đưa ra ý kiến: “Trong hoàn cảnh này, phải nghĩ cách ngăn địch, bảo vệ lực lượng, bảo vệ thành quả của cuộ Đồng khởi, đồng thời hạn chế thiệt hại cho bà con; có thể bảo vệ thành quả của cuộc Đồng khởi, đồng thời hạn chế thiệt hại cho bà con; có thể tổ chức quần chúng tản cư, tạm lánh vào thị trấn, dùng yêu sách đấu tranh. Điều quan trọng là phải có nhân chứng sống để tranh thủ sự đồng tình của binh sĩ và sự ủng hộ nhân dân thị trấn, thì cuộc tản cư sẽ thuận lợi hơn” đã làm loé lên cách giải quyết mà sau này trở thành sáng tạo. Từ ý đó, đồng chí Đinh Văn Lái (bí thư chi bộ A) đã phát triển thêm: Ta vận động bà con vô thị trấn, trước mắt là tránh bom đạn, càn bố, nhưng khi bà con chịu đi rồi thì sẽ lồng vào nội dung đấu tranh. Bây giờ vận động ngay chừng 20 người có quyết tâm, căm thù giặc và một số đoàn viên Thanh Lao làm nòng cốt đi trước, mang đơn từ, để vào quận tố cáo, phải mang theo gạo, mùng, mền ở luôn trong đó nhiều ngày. Nếu thắng lợi, ta sẽ đưa thêm lực lượng”. Cuộc vận động “tản cư” lập tức được triển khai.

Lúc này, ở Phước Hiệp có nhiều chị em phụ nữ bị lính Thủy quân lục chiến ngụy hãm hiếp. Đối với phụ nữ, chữ trinh, chữ tiết còn quý hơn cả mạng sống của mình. Một số chị, sau đó đã tự vẫn. Còn lại thì lấy khăn che kín cả đầu và mặt, suốt ngày không dám ra đường. Vì vậy, việc tìm người bị hại để làm nhân chứng cho cuộc đấu tranh dường như đã bế tắc. Trong lúc khó khăn tột cùng, đồng chí Phạm Văn Hường chợt nhớ đến người thân của mình. Đó là cô Lê Thị Thoại (Út Thoại). Út Thoại là con của ông Lê Văn Tống, bà Phạm Thị Đầy, đồng thời cũng là em cô – cậu với đồng chí Phạm Văn Hường. Lúc này, Út Thoại vừa 18 tuổi, nước da trắng, có tiếng là người xinh đẹp trong làng. Nào ngờ, khi đặt vấn đề, đồng chí bị bà Phạm Thị Đẩy quát: “Em mày đã chịu nhục rồi, mày định bêu nó cho cả làng, cả quận biết nữa sao?”. Tuy nói vậy, nhưng bà đã tình nguyện dẫn con mình đi làm nhân chứng cho cuộc đấu tranh. Bà Phạm Thị Đây sau này trở thành “Mẹ Việt Nam anh hùng” và trong gia đình bà có 3 thế hệ “Anh hùng”. Bà kể: “Hồi đó, tao muốn thử cái lá gan của thằng Tư Hường thôi. Chứ hễ làm việc gì mà bảo vệ được phong trào, đuổi được giặc, thì dù có hy sinh năm, bảy đứa con hay cả tính mạng của tao, tao cũng không tiếc”

Mờ sáng ngày 08-4-1960, đoàn tản cư đầu tiên có 20 chi em phụ nữ, lên đường. Trong đoàn, có các đoàn viên Đoàn Thanh Lao như: Nguyễn Thị Sẫm (Tư Sẫm), Nguyễn Thị Anh (Năm Anh), Phạm Thị Mảnh (Năm Mảnh). Chị Nguyễn Thị Siêng được chi bộ phân công làm nhiệm vụ tổ chức, chỉ huy và liên lạc báo cáo tình hình về xã. Nhìn đoàn người ra đi, đồng chí Phạm Văn Hường như uất nghẹn trong lòng. Đồng chí thương con em mình tuổi hãy còn nhỏ mà chịu mất mát, hy sinh quá lớn. Đồng chí thốt lên như tự nhủ với mình: “Đây là những hòn than hồng nhỏ, phải thổi bùng lên thành ngọn lửa lớn”.

Đoàn tản cư dùng ghe đi trót lọt vào thị trấn Mỏ Cày. Khi vào đến khu dinh quận thì bắt đầu tố khổ. Út Thoại và mấy chị em nữa có Má Sáu (bà Phạm Thị Đầy, mẹ của Út Thoại) đi kèm, tiến thẳng vào dinh quận. Bọn công an quận chặn lại không cho vào. Người dân thị trấn nghe chuyện ra xem rất đông. Lúc đầu vì hiếu kỳ, sau đó nghe chuyện bất bình kéo theo hưởng ứng và ủng hộ. Nhờ vậy, nên lực lượng đấu tranh tràn vào mỗi lúc một đông. Chị Tư Anh vội cử cô Năm Mảnh về báo tin cho đồng chí Phạm Văn Hường và đồng chí Đinh Văn Lái. Xã uỷ lập tức báo về Huyện ủy và Tỉnh uỷ. Tỉnh uỷ chỉ đạo các xã Bình Khánh, Phước Hiệp, Định Thuỷ đưa tiếp 300 chị em nữa với hình thức tản cư. Đoàn người này được trang bị lý lẽ kỹ càng hơn.

Địch dùng mọi thủ đoạn để đàn áp đoàn đấu tranh như bắt phơi nắng rồi ngâm nước cả ngày lẫn đêm. Nhiều chị em ngã bệnh, nhưng lòng không nao núng. Không lay chuyển chuyển được tinh thần của chị em, chúng lại cắt tóc hàng mấy trăm chị. Chị em chuyền miệng nhau “Xấu mặt thì lâu, xấu đầu mấy lát” để động viên nhau tiếp tục đấu tranh. Chưa hết, chúng còn dùng sơn đỏ vẽ trên nón lá, trên áo lực lương đấu tranh câu “đả đảo cộng sản”, “diệt cộng”. Những chị em bị vẽ đã nhanh tay lột nón, cởi áo bỏ đi. Nhiều chị em đã để mình trần mà đấu tranh với địch suốt ngày. Vì vậy, sau này, lực lượng đấu tranh đã phải mặc hai, ba chiếc áo, để khi bỏ áo ngoài, vẫn còn áo mặc trong người.

Tại dinh quận Mỏ Cày, Út Thoại và các chị em vừa trực tiếp đưa đơn lên Quận trưởng, vừa dùng lời lẽ tố cáo hành động của lính thuỷ quân lục chiến cưỡng hiếp phụ nữ, giết người, cướp của, tàn phá ruộng vườn và xin Quận trưởng cho ở lại để tránh bom đạn, tránh bị hãm hiếp. Trước những chứng cứ có thật và lời lẽ có lý, có tình của chị em, tên Quận trưởng phải cho lính cấp tốc đòi tên Trung uý Châu – chỉ huy khu vực Phước Hiệp về đối chất. Sau đó, chúng buộc phải đưa bọn sĩ quan và lính có liên quan đến vụ hãm hiếp qua toà án Bến Tre xét xử.

Cuộc đấu tranh thắng lợi và còn đang tiếp diễn. Từ một sáng kiến nhỏ biến thành sức mạnh lớn. “Tản cư ngược” dồn dư luận vào thành, đã trở nên đòn phản công sắc bén, chống lại bom đạn, vũ khí tối tân.

“Tản cư ngược” được Tỉnh uỷ phát động thành một chiến dịch rầm rộ. Người người ùn ùn kéo vào thị trấn Mỏ Cày. Không những chỉ có đồng bào 3 xã Phước Hiệp, Định Thủy, Bình Khánh mà ở những xã địch không càn quét, bà con cũng hưởng ứng. Dư luận tố cáo tội ác Mỹ – Diệm dồn dập vào thành, lên tới cao điểm. Đồng bào đô thị xôn xao bàn tán, báo chí Sài Gòn cũng phải lên tiếng.

Thị trấn Mỏ Cày trong những ngày này tràn ngập trong lớp sóng khổng lồ người là người. Đồng bào tản cư ăn ở tràn lan, chiếm hết những nơi công cộng. Bà con chở heo, gà, trâu, bò đi tản cư. Ghe, xuồng lớn nhỏ neo đậu chật kín cả một khúc sông. Ban đầu công an, binh lính còn hùng hỗ nạt nộ, sau thấy lớp người tràn vào đông đảo quá, phải xuống nước năn nỉ. Người dân trong thị trấn không những đồng cảm với đồng bào bị nạn, mà còn lo chỗ ở, tiếp tế lương thực, thuốc men. Qua tiếp xúc trao đổi giữa dân 2 vùng trong ngoài, người dân đô thị có dịp hiểu rõ cách mạng hơn.

Cuộc đấu tranh tiếp diễn lên con số 5.000 người, 7.000 người, rồi cả chục ngàn người, lý lẽ đấu tranh cũng sắc bén hơn. Tên quận trưởng Mỏ Cày lúng túng trước những câu chất vấn đanh thép dồn dập:

Dân ở đây có còn là dân của quận trưởng nữa không? - Có phải quận trưởng đã bất lực để cho quân lính Sài Gòn kéo tới, tự do cướp của, hãm hiếp dân lành trên đất của quận mình!

– Yêu cầu quận trưởng can thiệp với Sài Gòn rút quân. Chưa rút thì chúng tôi chưa về. Lính còn càn bố, bom đạn còn, về chết sao?

Tên quận trưởng bị dồn từ chỗ kẹt lý tới chỗ bị kích động lòng tự ái sĩ diện, đấu tranh quyết liệt với tỉnh trưởng Bến Tre, nằng nặc đòi rút quân vì đã thất nhân tâm quá nhiều.

Cuộc đấu tranh chính trị của đồng bào 3 xã Phước Hiệp, Bình Khánh, Định Thủy và huyện Mỏ Cày đã làm rúng động Trung ương ngụy quyền Sài Gòn. Tổng thống ngụy quyền Ngô Đình Diệm đã ra lệnh tướng Lê Văn Tỵ phải lập tức báo cáo tình hình (lúc bấy giờ, tướng Lê Văn Tỵ đang có mặt tại quận Mỏ Cày để thị sát cuộc càn quét của bọn Thủy quân lục chiến). Đến ngày thứ 12 của cuộc đấu tranh, đại tá Nguyễn Văn Y, thay mặt Bộ Tổng tham mưu ngụy, từ Sài Gòn phải bay xuống thị sát tình hình. Chứng kiến sức mạnh thần kỳ của chị em phụ nữ trong cuộc đấu tranh này, Nguyễn Văn Y cay cú nói với bọn sĩ quan thuộc cấp: “Thôi đành phải chịu thua đội quân đầu tóc”. Nhiều binh sĩ và đồng bào thị trấn Mỏ Cày, gọi chị em phụ nữ trong cuộc đấu tranh này là “Đội quân tóc dài”.

Chiến dịch “Bình trị Kiến Hoà”, địch mở trận càn với qui mô tổng lực. Ngay từ đầu, lực lượng vũ trang ta đã chặn đánh trên đất Bình Khánh và khi chúng tiến sâu vào Phước Hiệp. Nhưng chỉ với đòn quân sự, ta không thể kìm chân chúng được. Cuộc “phản công” chính trị của nhân dân kéo dài 12 ngày đêm với qui mô ngày càng lớn đã buộc nguỵ quyền Sài Gòn phải tới Mỏ Cày hứa rút quân. Đỗ Cao Trí, một tên tướng khét tiếng ác ôn, cũng phải thừa nhận thất bại và rút 10.000 quân vào ngày 20-4-1960. Chiến dịch “Bình trị Kiến Hòa” thất bại hoàn toàn.

Sau khi chống càn thắng lợi, Tỉnh uỷ Bến Tre kết luận: Kết hợp chặt chẽ giữa đấu tranh vũ trang với đấu tranh chính trị và binh vận là phương châm đấu tranh có hiệu quả. Từ đó, Trung ương đúc kết thành thành phương châm đấu tranh mới kết hợp giữa 2 lực lượng và 3 hình thức: chính trị, vũ trang và binh vận.

Nguồn: Lịch sử đấu tranh cách mạng của Đảng bộ và Nhân dân xã Phước Hiệp (1930 - 2010) (Phạm Văn Diếp viết)