Nơi tuổi hai mươi hóa thành bất tử

NƠI TUỔI HAI MƯƠI HÓA THÀNH BẤT TỬ

Có những vùng đất ta đi qua một lần rồi quên.

Nhưng cũng có những vùng đất chỉ cần đặt chân đến, ta bỗng thấy trong lòng mình có một điều gì đó rất khó gọi tên.

Với tôi, Quảng Ngãi là một nơi như thế.

Một buổi sáng tháng Bảy, tôi theo con đường về Đức Phổ. Trời hôm ấy xanh trong. Những hàng cây hai bên đường im lặng trong nắng. Xe chạy qua những cánh đồng, qua những ngôi làng bình yên mà tôi chợt nghĩ: hơn nửa thế kỷ trước, nơi này từng là một chiến trường khốc liệt.

Tôi đến Khu di tích Đặng Thùy Trâm.

Trước mắt tôi là hình ảnh một người phụ nữ trẻ trong màu áo blouse trắng.

Chị có một nụ cười rất hiền.

Tên chị là Đặng Thùy Trâm.

Sinh năm 1942, tốt nghiệp Đại học Y khoa Hà Nội năm 1966, chị đã tình nguyện vào chiến trường miền Nam và được phân công công tác tại bệnh viện huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi. Năm 1970, khi chưa đầy 28 tuổi, chị hy sinh trong một chuyến công tác.

Tôi đứng rất lâu trước bức ảnh.

Hai mươi tám tuổi.

Tôi nhìn lại chính mình.

Tôi cũng đang ở tuổi hai mươi.

Một cô gái hai mươi tuổi của thời bình có rất nhiều điều để nghĩ đến: trường học, gia đình, bạn bè, những dự định cho tương lai, những ước mơ đôi khi còn rất nhỏ bé.

Còn chị?

Ở tuổi ấy, chị đã ở giữa chiến trường.

Ngày ngày đối diện với thương binh, bệnh tật, bom đạn và cái chết.

Tôi bước vào khu trưng bày.

Trước mắt tôi là những trang nhật ký.

Tôi nghe người thuyết minh kể rằng hai cuốn nhật ký của Đặng Thùy Trâm đã được một cựu sĩ quan quân báo Hoa Kỳ là Frederic Whitehurst nhặt được tại chiến trường và giữ suốt 35 năm. Đến cuối tháng 4 năm 2005, những trang viết ấy mới trở về với gia đình chị.

Tôi bỗng thấy lặng người.

Ba mươi lăm năm.

Một cuốn nhật ký nhỏ đã đi qua một cuộc chiến, đi qua đại dương, đi qua những năm tháng dài của lịch sử để cuối cùng trở về.

Tôi tự hỏi:

Điều gì đã khiến một người xa lạ giữ gìn những trang giấy ấy suốt 35 năm?

Có lẽ bởi ông đã nhìn thấy trong đó một con người.

Không phải một biểu tượng.

Không phải một cái tên trong sách giáo khoa.

Mà là một cô gái trẻ biết yêu, biết nhớ, biết đau, biết sợ, biết khóc và biết hy vọng.

Một cô gái trẻ đã chọn đứng về phía quê hương mình trong những năm tháng khốc liệt nhất.

Tôi nhìn những trang giấy đã cũ.

Bỗng nhiên, tôi không còn nghĩ mình đang đọc một cuốn nhật ký của quá khứ.

Tôi cảm giác như mình đang đứng trước một người chị.

Một người chị đã sống cách tôi hơn nửa thế kỷ.

Một người chị muốn kể cho tôi nghe về tuổi trẻ của mình.

---

Tôi tưởng tượng về một buổi chiều ở Đức Phổ năm ấy.

Có thể chị vừa trở về sau một chuyến đi.

Có thể đôi bàn tay còn vương mùi thuốc.

Có thể trước mắt chị là những thương binh đang chờ được cứu chữa.

Và giữa những tiếng động của chiến tranh, chị vẫn mở cuốn sổ nhỏ.

Chị viết.

Viết về đồng đội.

Viết về những người bệnh.

Viết về mẹ.

Viết về tình yêu.

Viết về những nỗi nhớ.

Và viết cả những day dứt của một người con gái trẻ khi phải sống giữa chiến tranh.

Tôi chợt nhận ra một điều:

Chiến tranh không chỉ được tạo nên bởi những trận đánh.

Chiến tranh còn được tạo nên bởi những người mẹ chờ con.

Những người vợ chờ chồng.

Những người con chờ cha.

Những người lính nhớ nhà.

Và những cô gái trẻ như Đặng Thùy Trâm, mang trong mình biết bao ước mơ nhưng vẫn bước vào nơi mà cái chết có thể đến bất cứ lúc nào.

Chị đã không có một tuổi trẻ bình thường.

Nhưng chị đã sống một tuổi trẻ phi thường.

---

Tôi rời khu trưng bày khi trời đã về chiều.

Tôi đứng trước tượng chị.

Gió từ cánh đồng thổi tới.

Tôi nhìn người con gái trong bức tượng: tay cầm chiếc nón, dáng người như đang bước nhanh về phía trước.

Tôi bỗng muốn hỏi chị một câu.

“Nếu được sống trong thời bình, chị sẽ làm gì?”

Có lẽ chị sẽ tiếp tục làm bác sĩ.

Có lẽ chị sẽ có một gia đình nhỏ.

Có lẽ chị sẽ có những đứa con.

Có lẽ chị sẽ trở thành một người phụ nữ tóc bạc, ngồi kể cho con cháu nghe về tuổi hai mươi của mình.

Nhưng tất cả những điều ấy đã không xảy ra.

Bởi chị đã dừng lại ở tuổi hai mươi bảy.

Chúng tôi gọi đó là sự hy sinh.

Nhưng tôi nghĩ, với chị, đó chỉ đơn giản là lựa chọn của một người trẻ trước vận mệnh của đất nước.

---

Trên đường trở về, tôi cứ nghĩ mãi về hai cuốn nhật ký.

Tôi nghĩ về những trang giấy đã từng nằm lại giữa chiến trường.

Tôi nghĩ về người đã nhặt chúng lên.

Và tôi nghĩ về chị.

Nếu ngày ấy những trang nhật ký bị thất lạc, có lẽ chúng ta vẫn biết Đặng Thùy Trâm là một nữ bác sĩ đã hy sinh.

Nhưng nhờ những trang viết ấy, chúng ta biết thêm một Đặng Thùy Trâm rất khác.

Một Đặng Thùy Trâm bằng xương bằng thịt.

Một người con nhớ mẹ.

Một người phụ nữ có tình yêu.

Một người đồng đội biết đau khi mất đi những người mình thương.

Một cô gái có những phút yếu lòng nhưng chưa bao giờ từ bỏ lý tưởng.

Và chính điều đó khiến chị trở nên gần với chúng tôi hơn.

Tôi chợt hiểu:

Điều làm nên sự bất tử của một con người đôi khi không phải là họ sống bao lâu, mà là họ đã sống như thế nào.

Đặng Thùy Trâm chỉ có 27 năm tuổi đời.

Nhưng hơn nửa thế kỷ sau, một cô gái trẻ như tôi vẫn đứng trước di tích của chị, vẫn đọc những trang nhật ký của chị, vẫn tự hỏi mình phải sống thế nào cho xứng đáng.

Có lẽ đó chính là sự bất tử.

---

Chiều hôm ấy, trước khi rời Đức Phổ, tôi quay lại nhìn một lần nữa nơi đã ghi dấu tuổi trẻ của chị.

Tôi tự nhủ:

Ngày hôm nay, tôi không phải cầm súng.

Tôi không phải đi qua rừng sâu giữa bom đạn.

Tôi không phải đối diện với chiến tranh.

Nhưng tôi đang được sống trong điều mà thế hệ của chị từng mong ước: một đất nước hòa bình.

Vậy thì tôi phải làm gì?

Có lẽ câu trả lời không cần phải quá lớn lao.

Tôi sẽ học tập thật tốt.

Sống có trách nhiệm.

Biết yêu thương gia đình.

Biết trân trọng những gì mình đang có.

Biết nhớ về những người đã hy sinh.

Và quan trọng nhất, tôi sẽ không để tuổi trẻ của mình trôi qua vô nghĩa.

Bởi khi đứng trước những người trẻ của “thời hoa lửa”, tôi hiểu rằng:

Họ đã trao cho chúng tôi tuổi trẻ của họ để chúng tôi có một tuổi trẻ của riêng mình.

Đặng Thùy Trâm đã không thể đi hết con đường của tuổi hai mươi.

Nhưng con đường chị đã đi vẫn còn tiếp tục.

Nó đi qua những trang nhật ký.

Đi qua mảnh đất Đức Phổ.

Đi qua ký ức của những người từng biết chị.

Và hôm nay, nó đi vào trái tim của một người trẻ chưa từng gặp chị.

Tôi bước đi khi nắng cuối ngày phủ vàng trên cánh đồng Quảng Ngãi.

Phía sau tôi là một thời hoa lửa.

Phía trước tôi là một đất nước hòa bình.

Tôi biết mình không thể quay lại quá khứ để nói với chị rằng:

“Chị ơi, chúng em đã nhận được những điều chị gửi lại.”

Nhưng tôi có thể sống thật tốt để trả lời chị.

Để một ngày nào đó, khi nhìn lại tuổi trẻ của mình, tôi có thể mỉm cười và nói:

“Chúng em đã không phụ những năm tháng tuổi hai mươi của các chị.”

Và tôi tin rằng, ở đâu đó trong những trang nhật ký đã đi qua hơn nửa thế kỷ, cô gái Đặng Thùy Trâm vẫn đang lặng lẽ mỉm cười.

Bởi tuổi trẻ của chị đã hóa thành một phần của lịch sử.

Và lịch sử ấy…

vẫn đang sống trong chúng tôi hôm nay.