Nông Văn Dền

Cao Bằng những năm 1940 không chỉ là núi rừng trùng điệp mà còn là nơi ngọn lửa cách mạng đang âm ỉ cháy dưới sự dẫn dắt của Bác Hồ kính yêu. Trong cái không gian căng như dây đàn ấy, tôi nhớ về Kim Đồng, không phải như một bức tượng đài lịch sử lạnh lùng, mà như một cậu bé với đôi mắt sáng ngời chứa đựng cả bầu trời tin tưởng.

Tên thật là Nông Văn Dền, cái tên ấy có lẽ đã chìm vào quên lãng nếu không có bí danh Kim Đồng - như một lời tự hứa về sự trong sáng, trung thành tuyệt đối. Em hình dung cậu bé người Nùng ấy, dáng người nhỏ bé trong bộ quần áo chàm quen thuộc, mang theo chiếc gậy trúc và cái lồng chim trống rỗng, luôn thoăn thoắt trên những nẻo đường rừng mà lính Pháp tưởng là quen thuộc, nhưng với cậu lại là một mê cung bí mật.

Điều ám ảnh nhất khi nghĩ về Kim Đồng là sự trưởng thành cưỡng bức của cậu. Mới mười hai, mười ba tuổi, trong khi bạn bè cùng trang lứa còn mải mê với những trò chơi đồng nội, Dền đã mang trên vai trọng trách của một liên lạc viên tin cậy. Cậu bé ấy không được phép phạm sai lầm, vì một sơ suất nhỏ có thể dẫn đến cái chết của cán bộ, đứt gãy mạch máu cách mạng đang nuôi dưỡng cả vùng đất Pác Bó.

Em tự hỏi, giữa những buổi canh gác bên bờ suối, khi tiếng chim rừng vang lên, đó có phải là tín hiệu báo động giả mà cậu tự tạo ra để thử thách sự cảnh giác của mình? Hay khi cậu giả vờ đi chăn trâu, lững thững bên cạnh đám lính tuần tra, trong lòng cậu có từng gợn lên chút sợ hãi thoáng qua không? Chắc chắn là có. Nhưng cái sợ hãi đó nhanh chóng bị lòng dũng cảm và niềm tin thay thế. Niềm tin rằng, bảo vệ những cán bộ đang làm việc trong hang sâu kia, là bảo vệ chính gia đình mình, bảo vệ cái nương ngô, con suối nơi mình sinh ra.

Hình ảnh Kim Đồng vinh dự được gặp Bác Hồ tại hang Nộc Én là một điểm sáng trong ký ức non trẻ ấy. Em tưởng tượng ra cuộc gặp gỡ ấy không chỉ là lời khen ngợi về sự nhanh nhẹn, mà còn là những lời căn dặn sâu sắc. Bác không chỉ dạy cậu cách hoạt động bí mật, mà còn gieo vào lòng cậu ý chí phải học hành, phải xây dựng đất nước sau này. Đối với một thiếu niên, được Bác Hồ quan tâm, đó không chỉ là vinh dự mà còn là một lời thề không thể nào phá vỡ.

Ngày 15 tháng 2 năm 1943, cái ngày định mệnh ấy, thời tiết chắc hẳn lạnh lẽo lắm. Em hình dung ra cảnh Kim Đồng đang trên đường trở về sau khi hoàn thành nhiệm vụ giao liên. Khu rừng vốn thân quen bỗng trở nên xa lạ và nguy hiểm bởi tiếng chó sủa dồn dập - tín hiệu không thể nhầm lẫn của kẻ thù đang phục kích.

Trong khoảnh khắc đó, bộ não của Kim Đồng đã phải hoạt động với tốc độ phi thường. Cậu không có thời gian để hoảng loạn. Bản năng chiến sĩ, sự rèn luyện qua bao lần đối mặt với mật thám đã mách bảo cậu phải hành động. Cậu quyết định chọn phương án hy sinh bản thân để cứu tập thể. Đó là một quyết định sáng suốt, tàn nhẫn nhất dành cho một cậu bé 14 tuổi.

Em mường tượng ra cảnh cậu bảo người bạn Cao Sơn lùi lại báo tin, còn mình thì dũng cảm lao về hướng suối Lê-nin. Tiếng hô “Đứng lại!” và rồi, đoàng! Tiếng súng xé tan sự tĩnh lặng của núi rừng Pác Bó. Kim Đồng ngã xuống, không phải vì bị dồn vào đường cùng, mà vì cậu đã chủ động chọn vị trí ngã xuống, chọn cái chết của mình như một tiếng súng báo động, một ngọn đuốc rực cháy xua tan bóng tối đang bao vây đồng đội.

Cái chết ấy không phải là sự kết thúc, mà là một sự thăng hoa. Kim Đồng đã không để lại bất cứ tài liệu mật nào, không để kẻ địch biết được vị trí an toàn của cán bộ. Cậu đã hoàn thành nhiệm vụ cuối cùng với sự trọn vẹn tuyệt đối. Nằm bên bờ suối, cậu bé ấy đã dùng sinh mạng mình để mua lấy sự an toàn cho những người đi trước con đường giành độc lập.

Khi nghe câu chuyện này, điều khiến em day dứt không phải là sự hy sinh bi tráng, mà là cái khoảnh khắc trước khi ngã xuống. Liệu cậu có tiếc nuối tuổi thơ không trọn vẹn? Liệu cậu có nghĩ về gia đình, về mẹ già nơi làng Nà Mạ? Em tin rằng, trong tích tắc cuối cùng, điều duy nhất Kim Đồng cảm nhận được là sự thanh thản của một người đã sống đúng với lý tưởng. Máu của cậu đổ xuống đã tưới mát cho mầm cách mạng non trẻ, để rồi sau này, Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh được thành lập, mang tên cậu, là lời hứa rằng tinh thần ấy sẽ không bao giờ tắt.

Ngày nay, đứng trước tượng đài Kim Đồng với 14 bậc đá tượng trưng cho 14 mùa xuân ngắn ngủi, em không chỉ thấy một người anh hùng, mà thấy một bài học lớn về sự lựa chọn có ý nghĩa. Kim Đồng đã dạy chúng ta rằng, giá trị của một đời người không đo bằng số năm sống, mà đo bằng những gì họ đã cống hiến. Dù tuổi đời còn xanh, cậu đã sống một cuộc đời trọn vẹn, xứng đáng là người Đội trưởng đầu tiên, là biểu tượng sáng ngời cho sự can đảm và lý tưởng cao đẹp của thanh niên Việt Nam. Tiếng súng ngày ấy đã trở thành tiếng chuông thức tỉnh, vang vọng mãi trong lòng những người đang tiếp bước trên con đường mà thế hệ thời hoa lửa đã mở ra.