NSND Lê Dung – Giọng hát được ví như “báu vật” của âm nhạc Việt Nam
Có một giọng hát từng được giới chuyên môn đánh giá là đạt đến chuẩn mực hàn lâm và mang tầm vóc quốc tế. Đó là giọng soprano của Nghệ sĩ Nhân dân Lê Dung – một trong những tên tuổi đặc biệt của nền thanh nhạc Việt Nam. Cuộc đời bà là hành trình từ một tuổi thơ cơ cực đến đỉnh cao nghệ thuật, nhưng phía sau ánh hào quang sân khấu lại là một cuộc đời nhiều trắc trở.
Từ cô bé vùng mỏ đến tài năng âm nhạc
NSND Lê Dung, tên thật là Đoàn Lê Dung, sinh năm 1951 tại vùng mỏ Quảng Ninh. Bà không sinh ra trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật. Tuổi thơ của Lê Dung gắn với cuộc sống lao động vất vả: ngoài giờ học, bà phụ mẹ làm ruộng, gánh rau ra chợ bán. Chính những tháng ngày ấy đã góp phần hình thành ở bà một cột hơi khỏe và nội lực đặc biệt.
Tài năng ca hát của Lê Dung được phát hiện từ khi bà mới 8 tuổi. Nhạc sĩ Đức Huyên nhận thấy giọng hát nổi bật của cô bé trong một dàn hợp xướng đông người, từ đó đưa bà vào Câu lạc bộ Thiếu nhi Hạ Long và tạo điều kiện để bà biểu diễn, thu thanh tại Đài Tiếng nói Việt Nam. Con đường nghệ thuật của Lê Dung cũng bắt đầu từ đây.
Năm 17 tuổi, Lê Dung chính thức bước vào con đường ca hát chuyên nghiệp khi gia nhập Đoàn Văn công Quân khu Tả Ngạn. Trước đó, bà từng đỗ đại học ngành Y, nhưng cuối cùng quyết định lựa chọn âm nhạc. Sau này, bà về Đoàn ca múa Tổng cục Chính trị, được đào tạo thanh nhạc bài bản và tốt nghiệp thủ khoa Nhạc viện.
Hành trình vươn tới đỉnh cao thanh nhạc
Không bằng lòng với những thành công ban đầu, Lê Dung tiếp tục sang Liên Xô học tập tại Nhạc viện Tchaikovsky. Đây là một trong những cơ sở đào tạo âm nhạc danh tiếng, giúp bà tiếp cận sâu hơn với nghệ thuật thanh nhạc cổ điển phương Tây và hoàn thiện kỹ thuật biểu diễn.
Sau khi trở về nước năm 1990, Lê Dung trở thành nghệ sĩ solo của Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam và đồng thời tham gia giảng dạy tại Nhạc viện Hà Nội. Sở hữu chất giọng soprano sáng, vang nhưng không chói, cùng kỹ thuật thanh nhạc điêu luyện, bà có khả năng thể hiện nhiều thể loại khác nhau, từ opera, bán cổ điển đến nhạc tiền chiến và nhạc đỏ.
Những ca khúc như “Người Hà Nội”, “Trường ca sông Lô”, “Xa khơi” qua tiếng hát Lê Dung đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng công chúng. Bà không chỉ hát bằng kỹ thuật mà còn đưa vào từng tác phẩm chiều sâu cảm xúc và cá tính nghệ thuật riêng.
Người đặt nền móng cho thanh nhạc thính phòng Việt Nam
Đóng góp của Lê Dung không dừng lại ở những sân khấu biểu diễn. Bà còn được đánh giá là một trong những nghệ sĩ góp phần đặt nền móng cho sự phát triển của dòng nhạc thính phòng Việt Nam.
Trong sự nghiệp giảng dạy, bà đào tạo nhiều thế hệ nghệ sĩ, trong đó có những tên tuổi như NSND Tạ Minh Tâm, NSND Thái Bảo, NSƯT Việt Hoàn và ca sĩ Ngọc Anh. Những học trò ấy tiếp tục hoạt động và tạo dấu ấn trong đời sống âm nhạc Việt Nam, góp phần nối dài ảnh hưởng nghệ thuật của người thầy.
Cố NSND Trung Kiên – người từng giúp đỡ và đào tạo Lê Dung – đánh giá bà có khả năng phát triển rất lớn ngay từ những ngày đầu tiếp xúc. Sau khi trở thành nghệ sĩ nổi tiếng, Lê Dung tiếp tục theo đuổi con đường sư phạm, qua đó truyền lại những kiến thức và kinh nghiệm thanh nhạc cho thế hệ sau.
NSND Phạm Ngọc Khôi cũng từng nhận định Lê Dung là một trường hợp đặc biệt của nền ca hát Việt Nam, đồng thời ghi nhận đóng góp của bà trong việc đưa những giá trị của âm nhạc cổ điển thế giới đến gần hơn với công chúng Việt Nam.
Một cuộc đời nhiều trắc trở phía sau ánh đèn sân khấu
Nếu sự nghiệp của Lê Dung là một hành trình đi lên đầy rực rỡ thì đời sống riêng của bà lại có nhiều nốt trầm.
Hai cuộc hôn nhân đổ vỡ để lại những tổn thương sâu sắc. Trong cuộc hôn nhân đầu tiên, bà có một người con trai nhưng cuộc hôn nhân sớm kết thúc. Mối tình với nhà thơ Hồng Thanh Quang từng được nhắc đến như một câu chuyện tình đẹp nhưng cuối cùng cũng không có được một kết thúc trọn vẹn.
Theo chia sẻ của học trò – ca sĩ Ngọc Anh – Lê Dung là người sống hết mình trong tình yêu, yêu sâu sắc và tận cùng, nhưng cũng vì thế mà phải trải qua nhiều đau đớn. Những góc khuất ấy khiến chân dung người nghệ sĩ tài hoa càng trở nên nhiều chiều: phía sau giọng hát mạnh mẽ trên sân khấu là một người phụ nữ có những tổn thương rất đời thường.
Tiếng hát còn lại với thời gian
Tháng 1/2001, NSND Lê Dung qua đời do tai biến mạch máu não. Sự ra đi đột ngột của bà khiến đồng nghiệp và công chúng bàng hoàng, để lại khoảng trống lớn trong đời sống âm nhạc Việt Nam.
Hơn hai thập kỷ sau ngày bà qua đời, tiếng hát Lê Dung vẫn được nhắc đến như một chuẩn mực của thanh nhạc Việt Nam. Những bản thu âm của bà tiếp tục được tìm nghe, nghiên cứu và sử dụng trong giảng dạy, biểu diễn.
Điều làm nên giá trị đặc biệt của Lê Dung không chỉ nằm ở một giọng soprano đẹp mà còn ở quá trình khổ luyện để đưa tài năng ấy đến gần chuẩn mực quốc tế. Từ cô bé vùng mỏ từng gánh rau ra chợ đến nghệ sĩ đứng trên những sân khấu lớn, cuộc đời bà là câu chuyện về nghị lực, tài năng và khát vọng vươn tới đỉnh cao nghệ thuật.
NSND Lê Dung đã rời xa sân khấu, nhưng tiếng hát của bà vẫn còn ở lại. Đó là tiếng hát của một thế hệ nghệ sĩ đã dành trọn cuộc đời cho âm nhạc, đồng thời là một phần ký ức không thể thay thế của nền thanh nhạc Việt Nam.
