NTKL / Thiếu tướng Võ Bẩm - Người “khai sơn phá thạch” tuyến vận tải chiến lược 559 trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước

Góp phần làm nên chiến thắng vĩ đại của dân tộc Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước không thể không nhắc tới vai trò của tuyến vận tải chiến lược 559 - Đường Hồ Chí Minh và cũng không thể không nhắc tới Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Võ Bẩm mà tên tuổi của ông sẽ mãi là một phần không thể thiếu của đường Trường Sơn một thời đạn bom khốc liệt.

Võ Bẩm ý thức rất sâu sắc những vấn đề đồng chí Thứ trưởng đã đặc biệt lưu ý, bởi lúc này, Tổng Quân ủy và Bộ Quốc phòng chưa trực tiếp chỉ đạo công tác quân sự ở miền Nam, các cơ quan Đảng, Chính phủ cũng chưa triển khai cho cơ quan nào nhiệm vụ chi viện chiến trường miền Nam.

Ngày 19-5-1959, Trung tướng Nguyễn Văn Vịnh có buổi làm việc với ông và một số đồng chí khác, chính thức phổ biến nhiệm vụ của “Đoàn công tác quân sự đặc biệt” mở đường Trường Sơn, tổ chức chi viện cho tiền tuyến lớn miền Nam. Một sự ngẫu nhiên nhưng đầy ý nghĩa, ngày “Đoàn công tác quân sự đặc biệt” chính thức nhận nhiệm vụ thành lập cũng là sinh nhật lần thứ 69 của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại; được lấy tên là Đoàn 559 - tức Đường Hồ Chí Minh sau này.

Nhận nhiệm vụ, công tác lựa chọn cán bộ, chiến sĩ gấp rút được tiến hành; cơ cấu tổ chức sớm được kiện toàn. Đầu tháng 6-1959, Tiểu đoàn 301 được thành lập với 440 cán bộ, chiến sĩ hầu hết là con em các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi; biên chế thành 11 đội, trong đó có 9 đội vừa mở đường vừa làm giao liên, vận chuyển, 1 đội trinh sát, bảo vệ và 1 đội xây dựng hậu cứ. Khe Hó (Quảng Bình), qua kết quả chuyến khảo sát của đồng chí Đoàn trưởng Võ Bẩm, được lựa chọn làm điểm xuất phát cho tuyến giao liên vận tải quân sự Trường Sơn ngày ấy.

Đến cuối năm 1959, trải qua 18 tháng đầu tiên với gần hai mùa khô và một mùa mưa Trường Sơn, mặc dù bị địch đánh phá ác liệt, nhưng Đoàn 559 thiết lập được tuyến giao liên vận tải quân sự dài hàng trăm km qua những địa hình vô cùng hiểm trở; vận chuyển cho Khu 5 và Mặt trận Trị Thiên gần 2.000 khẩu súng bộ binh, hàng chục vạn viên đạn, hàng nghìn quân cụ; đồng thời đưa hơn 500 cán bộ cấp trung đội, đại đội vào chiến trường miền Nam.

Qua những lần khảo sát, Võ Bẩm đã nghĩ nhiều tới phương án mượn đất Lào để “lật cánh” sang Tây Trường Sơn, bởi lẽ, địa hình Lào khá bằng phẳng, tiện cho mở đường vận chuyển cơ giới; trong khi đó, địa hình Đông Trường Sơn của Việt Nam vô cùng hiểm trở và chia cắt lại bị kẻ thù chặn phá quyết liệt nên mở đường vận chuyển cơ giới rất khó mà vận chuyển thô sơ, nhỏ giọt như hiện tại tất yếu sẽ không đáp ứng được nhu cầu chiến trường ngày càng tăng theo nhịp độ của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Không ngoài dự đoán của ông, hoạt động trên tuyến hành lang Đông Trường Sơn gần như ngưng trệ thời gian dài do bị địch đánh phá ác liệt. Phương án “lật cánh” sang Tây Trường Sơn nhanh chóng được báo cáo lên Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng và đã sớm trở thành hiện thực bởi bối cảnh chiến trường Việt - Lào gặp thuận lợi. Càng vào sâu đất bạn Lào, không chỉ có rừng của bạn ưu ái những người lính mở đường mà những dòng sông nơi đây cũng hứa hẹn giúp Đoàn 559. Sông Bạc, Sê Băng Hiêng, Sê Băng Phai, Sê Công… đã gắn bó mật thiết với dòng chảy lịch sử Đoàn 559 - Bộ đội Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh.

Tới đầu tháng 5-1961, việc xoi đường xác định cung, trạm dọc theo biên giới Việt - Lào cơ bản hoàn tất. Phương án “lật cánh” sang Tây Trường Sơn đã thắng lợi, tạo bước nhảy vọt trong vận chuyển chi viện miền Nam. Từ thế độc tuyến, chỉ với những trục giao liên hành quân, vận tải gùi thồ Đông Trường Sơn, Đoàn 559 có thêm một tuyến vận tải thô sơ dọc biên giới Việt - Lào và tiến tới là đường dã chiến, đường quân sự vận chuyển bằng cơ giới.