Nữ Anh hùng Hồ Thị Đơm
Nữ Anh hùng Hồ Thị Đơm (tức Kăn Đơm) sinh năm 1940, là người dân tộc Pacô, quê ở xã Hồng Thượng, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, tham gia cách mạng năm 1959, nhập ngũ năm 1966. Trong kháng chiến chống Mỹ, đồng chí làm trợ lý dân quân quận 3, tỉnh Thừa Thiên Huế, Quân khu 4, đoàn viên Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh.
Xuất thân trong một gia đình có truyền thống cách mạng, Hồ Thị Đơm tham gia hoạt động giao liên và mua hàng hóa, nắm tình hình địch giúp cán bộ ở địa phương từ năm 15 tuổi. Năm 19 tuổi, Kăn Đơm chính thức tham gia lực lượng du kích xã Hồng Hạ và lập công ở tuổi 21 trong một tình huống rất đặc biệt. Một lần trong lúc lên rấy, phát hiện giặc đi càn, Kăn Đơm liền chạy về làng báo tin. Trong khi bộ đội đang hội ý tác chiến, đồng chí lẻn vào lán bộ đội lấy cây súng trường chạy ra nấp sau một mô đất. Thấy 3 lính Mỹ nghênh ngang tiến vào làng, vừa đi vừa xả súng, Kăn Đơm nhắm thẳng vào chúng liên tục lên đạn và siết cò, 2 tên gục xuống, tên lính Mỹ còn lại chĩa súng vào chỗ đồng chí nấp mà xả đạn. May mà bộ đội lúc này kịp thời đến tiếp ứng. Cô du kích Kăn Đơm đã trở thành người phụ nữ dân tộc đầu tiên của huyện A Lưới cầm súng bắn giặc.
Trong kháng chiến, Hồ Thị Đơm đã tham gia chỉ huy 316 trận chiến đấu, trong 7 trận diệt 355 tên địch (riêng đồng chí diệt 716 tên, 47 tên Mỹ và chư hầu, 5 sĩ quan từ trung úy trở lên), bắt 8 tên, bắn rơi 2 máy bay, thu 25 súng các loại. Hồ Thị Đơm được đồng đội và nhân dân huyện vùng cao A Lưới gọi là "Nữ tướng giữa đại ngàn Trường Sơn.
Ngày 20-4-1960, trong hoàn cảnh thiếu vũ khí đánh giặc (du kích xã chưa có súng), Hồ Thị Đơm đã đưa ra sáng kiến dùng lá cây độc thả vào nguồn nước nơi địch càn qua. Kết quả, 30 tên địch bị diệt gọn khiến tiểu đoàn địch dang càn quét, khiếp sợ phải bỏ chạy.
Tháng 9-1961, Hồ Thị Đơm được giao nhiệm vụ bảo vệ mùa màng cho dân trong thời kỳ lúa đang chín. Đồng chí mượn súng của bộ đội, một mình chiến đấu diệt 6 tên địch và đẩy lùi âm mưu phá hoại của địch. Ngày 5-10-1961, Hồ Thị Đơm được giao nhiệm vụ phục kích địch trên đường A Lưới đi A Co. Quân địch xuất hiện đông gấp chục lần dự kiến, phía ta chỉ có 2 tay súng với 40 viên đạn, 2 quả lựu đạn. Đồng chí vẫn quyết tâm chặn đánh, vừa bắn vừa nhử địch lọt vào trận địa chông, bẫy đã bố trí sẵn. Kết quả sau một ngày chiến đấu, với 39 viên đạn súng trường, Hồ Thị Đơm cùng đồng đội diệt 18 tên địch, làm bị thương 8 tên. Trong trận này, Hồ Thị Đơm diệt 11 tên, làm bị thương 2 tên.
Ngày 5-5-1962, Hồ Thị Đơm chỉ huy một tổ 3 du kích sử dụng trận địa chông, bẫy đánh cuộc càn quét của một đại đội tăng cường phía địch. Kết quả đã diệt 21 tên, làm bị thương 19 tên khác, thu 17 súng và 400 viên đạn cùng nhiều đồ dùng quân sự.
Ngày 3-4-1969, Hồ Thị Đơm chỉ huy một tổ bộ đội địa phương gồm 4 người đánh vào căn cứ A Bia gồm một đại đội lính dù Mỹ, có máy bay và pháo binh yểm trợ. Suốt một ngày, lợi dụng lợi thế địa hình, cả tổ diệt được 51 tên địch, thu 8 súng và nhiều đồ dùng quân sự, bắn rơi 2 máy bay lên thẳng. Hồ Thị Đơm diệt 17 tên Mỹ trong trận đánh này.
Hồ Thị Đơm được tặng thưởng 1 Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhất, 1 Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhì, 1 Huân chương Chiến công giải phóng hạng Ba, 1 lần là Chiến sĩ quyết thắng và Dũng sĩ diệt Mỹ cấp ưu tú, 5 lần là Chiến sĩ thi đua cấp tỉnh và Quân khu (1961-1965) và nhiều bằng khen, giấy khen. Ngày 20-12-1994, Hồ Thị Đơm đã được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
