NỮ BIỆT ĐỘNG TRẦN THỊ LOAN – NHỮNG CHUYẾN ĐÒ TRÊN SÔNG TIỀN

Thời kỳ lịch sử

1968–1975 – Kháng chiến chống Mỹ trên địa bàn Mỹ Tho và vùng sông nước Tiền Giang.

PHẦN I – CÔ GÁI 18 TUỔI BƯỚC VÀO ĐỘI BIỆT ĐỘNG

Trần Thị Loan sinh ra trong một gia đình có truyền thống cách mạng.

Từ nhỏ, bà đã chứng kiến những người thân trong gia đình tham gia kháng chiến. Mẹ bà từng nuôi giấu cán bộ; khi mới hơn 10 tuổi, Loan đã ở nhà nấu cơm phục vụ bộ đội.

Chiến tranh vì thế không phải một điều xa lạ.

Nó hiện diện trong chính căn nhà của bà.

Năm 1968, khi vừa tròn 18 tuổi, Trần Thị Loan xin tham gia lực lượng biệt động và được phân về Đội Biệt động đóng tại xã Tân Mỹ Chánh, khu vực Mỹ Tho. Nhiệm vụ của bà khi ấy là đưa thư và làm công tác cứu thương, tải thương.

Đó là những nhiệm vụ nghe có vẻ bình lặng hơn một trận đánh.

Nhưng thực tế hoàn toàn khác.

Một lá thư có thể chứa thông tin quan trọng.

Một túi thuốc có thể quyết định việc một thương binh có được cứu chữa hay không.

Một người giao liên bị bắt có thể khiến cả một đường dây bị lộ.

Vì vậy, người làm công tác giao liên phải luôn tính trước tình huống xấu nhất.

Chính Trần Thị Loan từng kể rằng từ nhỏ bà đã xác định: làm cách mạng có nghĩa là có thể bị bắt, tù đày, thậm chí hy sinh bất cứ lúc nào. Khi thực hiện nhiệm vụ, bà luôn nghĩ trước cách đối phó nếu bị địch phát hiện.

Ở tuổi 18, bà bắt đầu cuộc đời của một nữ biệt động.

Không phải bằng một khẩu súng trên tay.

Mà bằng những lá thư, những chuyến đi và những túi thuốc.

Và giữa vùng sông nước Mỹ Tho, mỗi chuyến đi đều có thể là một lần đối mặt với hiểm nguy.

Ảnh tư liệu cuối phần

Chú thích: Bà Trần Thị Loan – nữ chiến sĩ biệt động ở Mỹ Tho, người tham gia lực lượng từ năm 1968.

Nguồn: Cổng Thông tin điện tử tỉnh Tiền Giang, Báo Đồng Tháp.

PHẦN II – NHỮNG CHUYẾN ĐI GIỮA VÙNG SÔNG NƯỚC

Mỹ Tho là vùng đất của sông nước.

Sông Tiền chảy qua thành phố, những nhánh sông và kênh rạch đan xen, tạo nên một mạng lưới giao thông mà người dân đã quen thuộc từ bao đời.

Những chuyến đò ngang vốn là một phần bình thường của cuộc sống.

Người đi chợ.

Người thăm thân.

Người chở hàng.

Nhưng trong chiến tranh, những con đường thủy ấy còn có một ý nghĩa khác.

Chúng trở thành những tuyến giao liên tự nhiên.

Tân Mỹ Chánh – nơi Đội Biệt động của Trần Thị Loan đóng quân – nằm bên vùng sông Tiền. Tư liệu địa phương hiện nay vẫn xác định nhiều tuyến đường từ Tân Mỹ Chánh hướng ra sông Tiền, cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa địa bàn này với không gian sông nước Mỹ Tho.

Tuy nhiên, cần nói rõ một điểm để không làm sai lịch sử: các nguồn mình tìm được xác nhận bà Loan làm giao liên, đưa thư và tải thương, nhưng chưa có nguồn trực tiếp xác nhận từng chuyến đò cụ thể mà bà đã lái hoặc việc bà trực tiếp “chở quân qua sông Tiền”.

Vì vậy, câu chuyện này không dựng thêm những chuyến đò cụ thể mà tư liệu chưa ghi nhận.

Ta chỉ có thể hình dung bối cảnh.

Một cô gái trẻ mang thư trong người.

Một túi thuốc cho đơn vị.

Một con đường làng.

Một bến nước.

Một chuyến qua sông.

Và phía trước là nơi những người đồng đội đang chờ.

Trong chiến tranh, người giao liên không nhất thiết phải biết toàn bộ kế hoạch.

Họ chỉ cần biết mình phải đưa thứ đang cầm trong tay đến đâu.

Nhưng chính vì vậy, nhiệm vụ ấy đòi hỏi sự kín đáo tuyệt đối.

Một lá thư không được để rơi.

Một túi thuốc không được để mất.

Một cái tên không được nói ra.

Một địa điểm không được tiết lộ.

Đôi khi, cả mạng lưới phía sau một chuyến đi phụ thuộc vào sự bình tĩnh của một cô gái 18 tuổi.

Ảnh tư liệu cuối phần

Chú thích: Không gian sông nước Mỹ Tho – nơi những tuyến giao thông thủy và bến đò từng gắn bó mật thiết với đời sống người dân. Ảnh minh họa bối cảnh, không khẳng định là ảnh chụp chuyến giao liên của Trần Thị Loan.

Nguồn tham khảo: tư liệu địa phương Mỹ Tho – Tiền Giang về hệ thống sông, bến đò và địa bàn Tân Mỹ Chánh.

PHẦN III – BỐN GIỜ SÁNG VÀ LÁ THƯ TRONG BỤI CÂY

Năm 1969.

Trần Thị Loan nhận nhiệm vụ đưa thư và đi mua thuốc cho đơn vị.

Trong người bà khi ấy thường có cả thư và tiền.

Đó là những thứ có thể khiến một người giao liên gặp nguy hiểm nếu bị phát hiện.

Một hôm, khoảng 4 giờ sáng, trên đường đi làm nhiệm vụ tại xã Đạo Thạnh, bà bị địch chặn bắt.

Câu hỏi lập tức được đặt ra:

“Đi giao liên phải không?”

Loan không nhận.

Bà trả lời rằng mình đi bán đồ cho một người chị.

Nhưng người bắt giữ vẫn nghi ngờ.

Họ đe dọa bà bằng lưỡi lê.

Trong khoảnh khắc ấy, bà nhanh trí ném thư và tiền vào bụi cây ven đường. Vì trời còn tối, những thứ ấy không bị phát hiện.

Bà bị đưa về Tiểu khu.

Bị tra khảo.

Nhưng không có tang chứng.

Và bà không khai.

Sau gần 10 ngày, bà được thả.

Đọc lại câu chuyện ấy hôm nay, điều gây ấn tượng không phải là một hành động quá lớn lao.

Chỉ là một cái ném tay rất nhanh.

Một lá thư biến mất vào bụi cây.

Một chút bình tĩnh trong vài giây.

Nhưng đôi khi lịch sử được quyết định bởi chính những khoảnh khắc nhỏ như vậy.

Nếu lá thư bị phát hiện, người nhận thư có thể bị lộ.

Nếu bà hoảng loạn, thông tin có thể bị khai thác.

Nếu bà không đủ bình tĩnh, một chuyến giao liên có thể trở thành một mắt xích dẫn tới cả đường dây.

Cô gái 18 tuổi đã chọn cách giữ bí mật.

Và sau khi được thả, bà vẫn tiếp tục hoạt động.

Đó là điều khiến câu chuyện của Trần Thị Loan trở nên đáng nhớ.

Không phải vì bà không biết sợ.

Mà vì biết nguy hiểm vẫn tiếp tục làm nhiệm vụ.

Ảnh tư liệu cuối phần

Chú thích: Hình ảnh tư liệu về Mỹ Tho và lực lượng giao liên trong thời kỳ kháng chiến; không phải ảnh trực tiếp của lần Trần Thị Loan bị bắt năm 1969.

Nguồn: Tư liệu lịch sử địa phương và hồi ức của bà Trần Thị Loan.

PHẦN IV – KHÔNG BỎ LẠI THUỐC CỦA ĐỒNG ĐỘI

Công việc của Trần Thị Loan không chỉ có đưa thư.

Bà còn làm nhiệm vụ tải thương và bảo đảm thuốc men cho đơn vị.

Có lần, trong một trận càn, một đồng đội tên Bảy Oanh bị địch bắn và nằm dưới ao.

Loan nhìn thấy người đồng đội bị thương.

Bà không bỏ chạy.

Bà tìm cách kéo Bảy Oanh lên bờ.

Trong lời kể sau này, bà nói rằng lúc đó mình không nghĩ đến sợ hãi, chỉ nghĩ rằng người đồng đội có thể vẫn còn sống.

Một lần khác, đơn vị bất ngờ bị biệt kích.

Đội hình phân tán.

Loan trở thành người ở lại với mấy thùng thuốc.

Trong hoàn cảnh ấy, phản ứng tự nhiên có thể là bỏ lại tất cả để tìm chỗ trốn.

Nhưng bà nghĩ khác.

Nếu địch lấy được thuốc thì những người bị thương sẽ lấy gì để chữa?

Bà nhanh trí đưa các thùng thuốc giấu vào mé mương, rồi mới tìm cách thoát khỏi khu vực.

Những thùng thuốc được giữ nguyên.

Đối với người ngoài, đó chỉ là vài thùng thuốc.

Nhưng đối với một đơn vị đang chiến đấu, thuốc men có thể quý như đạn.

Nó có thể quyết định một người bị thương có sống được hay không.

Vì vậy, người phụ nữ trẻ ấy không chỉ là người đưa thư.

Bà còn là người giữ một phần sự sống của đồng đội.

Đó là một mặt rất khác của chiến tranh.

Không phải lúc nào người anh hùng cũng đứng giữa tiếng súng.

Có khi họ chỉ đang cúi xuống bên một người bị thương.

Có khi họ ôm một thùng thuốc.

Có khi họ giấu nó xuống mé mương trong vài giây trước khi đối phương ập tới.

Và chính những việc tưởng như nhỏ bé ấy giúp một đơn vị tiếp tục tồn tại.

Ảnh tư liệu cuối phần

Chú thích: Hình ảnh tư liệu về phụ nữ tham gia giao liên, cứu thương và phục vụ chiến đấu ở miền Nam. Không sử dụng ảnh minh họa để gán cho nhân vật Trần Thị Loan nếu không có xác nhận.

Nguồn: Tư liệu lịch sử chiến tranh và hồi ức của nhân chứng; câu chuyện cụ thể về Trần Thị Loan được Cổng Thông tin điện tử tỉnh Tiền Giang ghi lại.

PHẦN V – VẾT THƯƠNG Ở TUỔI HAI MƯƠI

Chiến tranh cuối cùng cũng để lại dấu vết trên chính cơ thể người phụ nữ ấy.

Năm 1970, trong một trận càn, một mảnh kíp nổ văng vào mắt phải của Trần Thị Loan.

Bà được chữa trị.

Thị lực bị ảnh hưởng nhưng bà vẫn tiếp tục tham gia cách mạng.

Chiến tranh đã lấy đi một phần ánh sáng của đôi mắt.

Nhưng chưa lấy được ý chí của người phụ nữ trẻ.

Sau ngày đất nước thống nhất, bà làm việc tại Phòng Lương thực Mỹ Tho. Về sau, do tiếp xúc nhiều với bụi cám, mắt phải bị nhiễm trùng và mất hoàn toàn thị lực.

Cuộc đời bà sau chiến tranh không phải một cuộc sống dễ dàng.

Như rất nhiều người trở về từ chiến tranh, bà phải bắt đầu lại.

Nuôi heo.

Buôn bán nhỏ.

Trồng khóm.

Làm lụng để chăm lo gia đình.

Đến khi tuổi đã cao, bà vẫn tiếp tục lao động.

Có lẽ đó cũng là một nét rất đẹp của thế hệ ấy.

Họ đã quen với việc chịu đựng.

Trong chiến tranh, chịu đựng để hoàn thành nhiệm vụ.

Sau chiến tranh, chịu đựng để nuôi gia đình.

Không phải ai cũng có một cuộc đời hào hùng sau ngày hòa bình.

Nhiều người trở về rồi lặng lẽ sống như những người dân bình thường.

Nhưng chính sự bình thường ấy cũng là một phần của lịch sử.

Bởi sau những năm tháng cầm súng, họ phải học lại cách sống trong một đất nước không còn chiến tranh.

Ảnh tư liệu cuối phần

Chú thích: Bà Trần Thị Loan trong những năm sau chiến tranh. Bà được trao Huân chương Kháng chiến hạng Ba năm 1988 và Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ năm 2019.

Nguồn: Cổng Thông tin điện tử tỉnh Tiền Giang, Báo Đồng Tháp.

LỜI KẾT – NHỮNG CHUYẾN ĐÒ ĐÃ ĐI QUA MỘT THỜI HOA LỬA

Có những câu chuyện chiến tranh được nhớ bằng tiếng súng.

Có những câu chuyện được nhớ bằng một trận đánh.

Nhưng cũng có những câu chuyện bắt đầu từ một cô gái trẻ mang một lá thư trong người.

Trần Thị Loan bước vào lực lượng biệt động năm 1968, khi mới 18 tuổi.

Bà đưa thư.

Tải thương.

Giữ thuốc.

Vượt qua những lần bị bắt và tra khảo.

Và có lần, trong vài giây quyết định, bà kịp giấu lá thư vào bụi cây để bảo vệ thông tin của tổ chức.

Còn những chuyến đò ngang trên sông Tiền?

Chúng ta có thể hình dung chúng như một phần của không gian sống mà những người giao liên Mỹ Tho phải đi qua, bởi sông nước vốn là hệ thống giao thông tự nhiên của vùng đất này.

Nhưng lịch sử cần sự trung thực.

Tư liệu hiện có chưa đủ để khẳng định Trần Thị Loan trực tiếp lái đò hoặc từng có những chuyến “chở quân” cụ thể trên sông Tiền.

Vì thế, câu chuyện này không biến hình ảnh chuyến đò thành một sự kiện mà tư liệu chưa chứng minh.

Điều đã được xác nhận đã đủ xúc động:

Một cô gái 18 tuổi bước vào biệt động.

Một cô gái đi trong đêm để đưa thư và mua thuốc.

Một cô gái bị bắt nhưng không để lộ bí mật.

Một cô gái kéo người đồng đội bị thương khỏi ao.

Một cô gái giữ lại những thùng thuốc giữa lúc đơn vị bị biệt kích.

Rồi một mảnh kíp nổ lấy đi ánh sáng của một con mắt.

Nhưng không lấy đi nghị lực của bà.

Đó chính là thời hoa lửa.

Không chỉ có những người cầm súng.

Mà còn có những người mang thư.

Những người mang thuốc.

Những người tải thương.

Những người chèo đò.

Những người đứng ở bến sông.

Những người mà tên tuổi có thể không xuất hiện trong những bản tổng kết chiến thắng, nhưng nếu thiếu họ, những người ở phía trước khó có thể chiến đấu.

Ngày nay, sông Tiền vẫn chảy qua Mỹ Tho.

Những chuyến đò đã thay đổi.

Những bến nước đã đổi thay.

Nhưng dòng sông vẫn còn đó.

Và nếu một ngày đứng bên sông Tiền, có lẽ ta nên nhớ rằng hơn nửa thế kỷ trước, trên những dòng nước bình dị ấy, đã có biết bao người mang theo nhiệm vụ của mình đi qua một thời mà một chuyến đi cũng có thể là một lần đối mặt với cái chết.

Trần Thị Loan đã đi qua những năm tháng ấy.

Bà may mắn trở về.

Nhiều đồng đội của bà thì không.

Và có lẽ, đó là lý do bà luôn xem mình là người may mắn hơn những người đã nằm lại.

Một người phụ nữ đã đi qua chiến tranh.

Một con mắt đã mất ánh sáng.

Nhưng ký ức về những người đồng đội vẫn còn đó.

Và câu chuyện của bà hôm nay nhắc chúng ta một điều rất giản dị:

Lịch sử không chỉ nằm ở những trận đánh lớn.
Lịch sử còn nằm trong những chuyến đi nhỏ của những con người bình thường đã sống một cuộc đời không bình thường.

Ảnh tư liệu cuối câu chuyện

Chú thích: Sông Tiền và không gian Mỹ Tho hôm nay – nơi vẫn còn dòng sông đã chứng kiến biết bao biến động của vùng đất Nam Bộ.

Nguồn ảnh: tư liệu hiện đại về Mỹ Tho – sông Tiền; nội dung lịch sử đối chiếu theo Cổng Thông tin điện tử tỉnh Tiền Giang và các tư liệu về nữ biệt động Trần Thị Loan