Nữ chiến sĩ đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân – bà Đàm Thị Loan

Sinh năm 1926 tại thôn Ảng Giàng, xã Bình Long, Cao Bằng, bà Đàm Thị Nết – sau này là Đàm Thị Loan – là người dân tộc Tày. Từ khi còn rất trẻ, bà đã hăng hái tham gia các tổ chức cách mạng, năm 1940 gia nhập Việt Minh với bí danh Thanh Xuân, phụ trách Trung đội phó Trung đội tự vệ xã Hòa Minh và công tác đưa đón cán bộ bí mật. Cuối năm 1941, bà rời gia đình tham gia hoạt động cách mạng, được huấn luyện chính trị, quân sự và tham gia Trung đội Cứu quốc quân, sử dụng các bí danh Minh Phương, Minh Nhật.

Ngày 22/12/1944, tại khu rừng Trần Hưng Đạo, Cao Bằng, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập – tiền thân của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Trong số 34 chiến sĩ đầu tiên, bà Đàm Thị Loan cùng hai phụ nữ khác là Hoàng Minh Cầm và Nông Thị Thanh tham gia chuẩn bị bữa cơm chay cho Đội, tuy không trực tiếp dự lễ tuyên thệ nhưng được coi là nữ đội viên đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân. Bữa cơm ấy tượng trưng cho tinh thần chịu đựng gian khổ, sẵn sàng chiến đấu và hi sinh vì độc lập, tự do.

Năm 1945, bà tham gia Chi đội Giải phóng quân và được đổi tên là Đàm Thị Loan. Bà được cử đi học tại trường Quân chính kháng Nhật, tham gia Chi đội tiến về Hà Nội. Đặc biệt, ngày 2/9/1945, bà được giao nhiệm vụ quan trọng: kéo cờ trong buổi lễ Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình, cùng một nữ tự vệ đại diện cho nữ sinh Thủ đô. Khi đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dừng lại hỏi và động viên bà: “Việc cháu làm vinh dự lắm đấy!”

Sau Cách mạng Tháng Tám, bà tiếp tục phục vụ trong quân đội, giữ nhiều cương vị: Trung đội trưởng Trung đội tự vệ nữ Hà Nội, công tác huấn luyện quân sự cho nữ tự vệ, tham gia cơ quan Bộ Tổng Tham mưu, công tác cơ yếu trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Bà được thăng quân hàm từ Thượng úy (1958), Đại úy (1967), Thiếu tá (1975), Trung tá (1977) và nghỉ hưu với quân hàm Đại tá. Trong sự nghiệp, bà được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Độc lập, Huân chương Kháng chiến hạng Nhất cùng nhiều huân huy chương khác.

Bà kết hôn với Đại tướng Hoàng Văn Thái, Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam, và có 6 con. Một chi tiết cảm động là người phụ nữ kéo cờ cùng bà ngày 2/9/1945, bà Lê Thi, mãi 20 năm sau mới biết bà Loan là người kéo cờ cùng mình. Hai người gặp lại nhau năm 1997 tại Quảng trường Ba Đình và chụp chung bức hình lưu giữ ký ức lịch sử.

Bà Đàm Thị Loan qua đời ngày 28/1/2010, thọ 84 tuổi, để lại tấm gương người phụ nữ cách mạng dũng cảm, kiên cường và tận tụy với Tổ quốc – một phần không thể thiếu trong lịch sử Quân đội Nhân dân Việt Nam.