“Nữ Du Kích Trà Vinh – Người Giữ Ánh Lửa Trên Đồng Cỏ Bưng Kè”

Vùng Bưng Kè của Trà Vinh những năm kháng chiến chống Mỹ là nơi rừng đước và rừng mắm mọc dày đặc, dây choại quấn kín như bức tường. Nước trong các con rạch đen thẫm màu bùn, âm thanh của muỗi vo ve và tiếng quẫy của cá thỉnh thoảng xé ngang không gian im lặng. Nơi ấy ẩn chứa nhiều bí mật của lực lượng du kích, và trong số những người trẻ đứng lên, cô gái Sơn Thị Rơi – người Khmer – được gọi là “Ngọn Lửa của Bưng Kè”.

Rơi lớn lên ở phum Tà Kơs. Cha cô là người dệt chiếu, mẹ bán trái thốt nốt. Tuổi thơ cô gắn với tiếng trống Chhay-dăm và những lễ hội Ok Om Bok rộn ràng, nhưng cũng là những ngày mà quân xâm lược liên tục lùa dân, đốt nhà, bắt thanh niên. Năm cô 12 tuổi, cha cô bị bắn ngay trước cửa nhà vì che giấu cán bộ. Từ hôm đó, nụ cười hồn nhiên của cô biến thành ánh mắt rực cháy.

Đến năm 17 tuổi, cô xin tham gia đội du kích xã. Ai cũng lo vì cô còn quá trẻ, lại là con gái, nhưng bản tính gan dạ của cô khiến ai cũng nể. Chỉ ba tháng sau, cô trở thành giao liên giỏi nhất của lực lượng, thuộc từng nhánh rạch, từng bụi đước rậm ở Bưng Kè.

Một đêm cuối mùa khô, du kích nhận nhiệm vụ đặc biệt: phải tiếp cận trạm vô tuyến của địch đặt tại vùng Cồn Trứng – nơi án ngữ tuyến sông quan trọng. Nhiệm vụ này đòi hỏi phải vượt qua ba lớp tuần tra bằng xuồng sắt và hai lớp gác trên bờ. Cả đơn vị đều biết chỉ có một người có thể dẫn đường qua nơi đó mà không gây tiếng động – Sơn Thị Rơi.

Đêm ấy, trăng non chỉ ló một vệt mỏng trên bầu trời. Rơi buộc khăn rằn quanh cổ, mặc áo bà ba đen thấm đầy mùi bùn rừng. Bốn chiến sĩ đặc công theo cô. Người chỉ huy – anh Lành, quê Vĩnh Long – nhìn cô thật lâu rồi nói:
“Chúng ta đi, nhưng nhớ… chỉ cần em dừng bước, cả đội dừng theo.”

Họ di chuyển bằng xuồng ba lá, Rơi ngồi mũi. Cô dùng tay quẫy nước từng nhịp nhẹ để giữ thăng bằng và giảm tiếng động. Bờ rạch tối đến mức chỉ thấy những bóng đước đan vào nhau như những cánh tay khổng lồ. Nước rút để lộ nhiều đoạn bùn sâu ngập đến đầu gối.

Khi đến gần tuyến tuần tra thứ nhất, Rơi ra hiệu dừng lại. Cô cúi xuống nhặt một con đước non rồi ném xa. Tiếng “tủm” nhỏ vang lên. Ngay lập tức, ánh đèn pin từ xuồng sắt quét về hướng đó. Bọn lính thì thầm, tưởng cá quẫy. Rơi nhanh chóng quạt tay, cho xuồng lách vào rừng đước rậm.

Qua được lớp tuần tra đầu tiên, họ tiếp tục áp sát Cồn Trứng. Nhưng bất ngờ có một xuồng tuần tra đổi lịch, tiến thẳng về phía họ. Không thể quay đầu, Rơi đưa tay ra hiệu lặn xuống nước. Cả đội theo cô lặn vào gốc đước, nín thở dưới lớp rễ dày đặc. Xuồng sắt đi qua trên đầu họ, tiếng chân lính dậm mạnh trên sàn kim loại khiến cả nước rung lên.

Nước mặn xộc vào miệng, khiến cổ họng cô rát bỏng. Nhưng Rơi vẫn nhắm mắt, giữ hơi đến tận cùng. Khi xuồng đi khuất, cô ngoi lên nhẹ như bóng ma. Một chiến sĩ ho nhẹ vì thiếu không khí, cô đặt tay lên miệng anh, mắt nghiêm nhưng đầy an ủi.

Họ tiếp tục hành trình. Đến gần bờ, nhóm chia làm hai. Rơi dẫn anh Lành vòng qua hướng gió để tránh chó nghiệp vụ. Chỉ còn cách trạm vô tuyến khoảng 80 mét, bất ngờ ánh đèn từ chòi gác rọi thẳng xuống nơi họ vừa đi qua. Tên lính gác khựng lại, nghi ngờ. Rơi nhận ra điều tệ nhất sắp xảy ra.

Không đợi ai phản ứng, cô bò ra khỏi bụi rậm, cố tình làm xào xạc cành lá. Tên lính lập tức rọi đèn về phía cô. Cô đứng phắt dậy, tay cầm bó củi, giả vờ như đang đi nhặt củi đêm. Tên lính quát hỏi bằng tiếng Việt lơ lớ. Rơi trả lời bằng tiếng Khmer, cố tình nói lắp, khiến hắn tưởng cô chỉ là phụ nữ đi rừng.

Hắn lại gần. Chỉ cách 3 mét. Nếu hắn phát hiện chiếc khăn rằn hoặc dấu bùn của đội đặc công, tất cả sẽ tan biến. Rơi run nhẹ – nhưng chỉ là để diễn. Hắn giật bó củi của cô, xem xét. Bất ngờ hắn kéo tay áo cô lên, lộ vết bầm do cành đước quẹt.

Hắn biết. Hắn mở miệng định gọi.

Nhưng Rơi nhanh hơn. Cô xoay người, dùng đầu gối đánh vào bụng hắn, rồi bịt miệng hắn bằng khăn rằn. Hai người lăn xuống đám lá mục. Cô phải vật lộn đến khi hắn hoàn toàn bất tỉnh. Mồ hôi cô túa ra như tắm. Tay cô run, không phải vì sợ – mà vì biết rằng mình đã vượt quá giới hạn.

Tiếng động dù nhỏ cũng khiến chòi gác cảnh giác. Hai bóng lính cầm đèn lao xuống. Rơi ra hiệu cho anh Lành tản sang hướng khác. Còn cô, lần thứ hai trong đêm, quyết định đánh lạc hướng.

Cô chạy băng vào bãi lau sậy, cố tình tạo tiếng động thật lớn. Hai tên lính đuổi theo. Lành quay đầu nhìn, mắt đỏ lên, nhưng vẫn phải tiếp tục nhiệm vụ.

Rơi chạy đến mép bưng. Sình lún đến bụng. Hai tên lính bắn liên tục, đạn sượt qua mái tóc đen của cô, nhiều sợi rơi xuống nước. Cô cắn răng, lao tiếp, dùng tay bám từng gốc đước để không bị chìm.

Đến gần rạch rộng, cô dừng lại nhìn hai tên lính đang áp sát. Cô hiểu: nếu bị bắt, toàn bộ đơn vị sẽ lộ. Cô hít một hơi dài, rồi gieo mình xuống dòng nước đen lạnh.

Viên đạn cuối cùng trúng vai cô ngay trước khi cô chìm mất. Máu loang khắp mặt nước.

Anh Lành và đội đặc công hoàn thành nhiệm vụ lúc gần 3 giờ sáng. Trạm vô tuyến bị phá hủy hoàn toàn. Khi họ quay lại bưng tìm Rơi, chỉ thấy chiếc khăn rằn trôi lững lờ trên mặt nước.

Ba ngày sau, xác của cô được tìm thấy ở bãi bồi cách đó 3 km. Mẹ cô ôm khăn rằn, khóc đến mức ngất lịm. Người dân Khmer làm lễ cầu siêu cho cô theo phong tục. Tên cô được khắc lên cột đá ở phum Tà Kơs:

“Sơn Thị Rơi – Ngọn Lửa Của Bưng Kè.
Hy sinh để đồng bào mình được ngủ yên.”