NỮ KIỆT DÒNG THẠCH HÃN VÀ CHUYẾN ĐÒ GIỮA MƯA BOM

Câu chuyện về bà Nguyễn Thị Thu (thường được gọi thân thương là O Thu) sinh năm 1954; trú tại xã Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị là một trong những huyền thoại sống động nhất của dòng sông Thạch Hãn – dòng sông gắn liền với cuộc chiến khốc liệt 81 ngày đêm (28/06/1972 – 16/09/1972) bảo vệ Thành cổ Quảng Trị năm 1972.

Mùa hè năm 1972, khi chiến trường Quảng Trị trở thành “túi lửa” ác liệt nhất cả nước, dòng sông Thạch Hãn không còn là dòng nước hiền hòa nữa. Nó mang trong mình màu đỏ của đất, của máu, và của những giấc mơ còn dang dở của bao người lính trẻ.

Quân đội Mỹ và Việt Nam Cộng hòa tập trung hỏa lực cực mạnh, dội bom từ máy bay B-52 và pháo hạm liên tục xuống mặt sông để cắt đứt đường chi viện. Trước tình thế đó, O Thu – một cô gái du kích địa phương thông thạo luồng lạch – đã xung phong nhận nhiệm vụ chèo đò chở quân, chở thương binh và vận chuyển lương thực, đạn dược qua sông.

Bà Nguyễn Thị Thu sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo. Tuổi thơ của bà gắn liền với sông nước, chèo đò, và những ngày mưu sinh vất vả. Nhưng chiến tranh đã kéo bà vào một vai trò mà chính bà cũng không ngờ tới: người lái đò giữa làn bom đạn. Ban đầu, bà chỉ chèo đò đưa dân qua sông. Nhưng khi chiến sự leo thang, bộ đội cần vượt sông để vào thành cổ Quảng Trị chiến đấu. Những cây cầu bị đánh sập, đường bộ bị kiểm soát, chỉ còn con đường duy nhất là… qua sông. Và chiếc đò của o Thu trở thành “mạch sống”.

Bà Thu kể lại, có những đêm bầu trời Quảng Trị sáng rực bởi pháo sáng và bom đạn nổ không ngớt. Có những thời điểm, cứ mỗi mét vuông mặt nước lại gánh chịu hàng chục quả đạn pháo. Trong một lần đưa một tiểu đội chiến sĩ qua sông, một quả bom nổ ngay gần mạn thuyền khiến con đò chao đảo dữ dội, nước tràn vào lênh láng. Các chiến sĩ lo lắng giục bà quay lại, nhưng O Thu vẫn ghì chặt mái chèo, hét lớn giữa tiếng nổ: "Các anh cứ ngồi yên, còn tui còn đò, nhất định phải sang được bờ bên kia!" Bà vừa chèo, vừa dùng chân đạp mạnh vào mạn thuyền để giữ thăng bằng, khéo léo lách con đò qua những cột nước đen ngòm do bom dội để đưa anh em sang sông an toàn.

Suốt những tháng ngày đó, người ta tính rằng bà đã chèo hàng ngàn chuyến đò, mỗi chuyến là một lần đi vào cõi chết và trở về. Sự bi tráng của câu chuyện nằm ở những gì O Thu phải chứng kiến trên dòng sông ấy. Bà kể, nỗi đau lớn nhất không phải là sợ mình chết, mà là nhìn thấy đồng đội ngã xuống.

Có những chuyến đò bà chở đầy thương binh, máu của các anh chảy xuống ướt đẫm cả sàn đò, hòa cùng nước sông lạnh ngắt. Có lần, một quả pháo nổ trúng con đò đi phía sau bà, chỉ trong nháy mắt, tất cả biến mất vào dòng nước đỏ quạch. Bà đã phải dùng đôi tay gầy guộc của mình vớt từng thi thể chiến sĩ, có những người chỉ mới gặp, mới cười với bà vài phút trước khi xuống đò. Dòng sông Thạch Hãn những ngày ấy không còn màu xanh, mà đỏ rực màu máu của các chiến sĩ tuổi đôi mươi.

Sau chiến tranh, bà Nguyễn Thị Thu trở về với cuộc đời bình dị, mang theo những vết thương đau nhức mỗi khi trái gió trở trời. Năm 1973, bà vinh dự được kết nạp Đảng ngay bên bến sông lịch sử. Bà không nhận mình là anh hùng. Bà vẫn sống giản dị như một người dân quê. Nhưng những người lính năm xưa – những ai còn sống – khi nhắc về bà, đều gọi bằng một cái tên rất đỗi thiêng liêng: “Người mẹ trên sông”.

Hình ảnh của bà đã đi vào thơ ca và âm nhạc, là niềm cảm hứng cho bài hát "Chèo đò trên dòng Thạch Hãn". Cho đến tận bây giờ, khi nhắc về mùa hè đỏ lửa năm 1972, người dân Quảng Trị vẫn nhắc về "O Thu" như một minh chứng cho tinh thần quật cường của người phụ nữ Việt Nam: dịu dàng nhưng không bao giờ chịu khuất phục trước bất kỳ sức mạnh tàn bạo nào.

Câu chuyện về o Thu không chỉ là câu chuyện của một người lái đò. Đó là câu chuyện về lòng dũng cảm, về sự hy sinh thầm lặng, và về một thế hệ đã sống – và chiến đấu – bằng tất cả những gì họ có. Dòng Thạch Hãn hôm nay vẫn chảy. Nhưng trong lòng nó, mãi mãi còn in bóng một người phụ nữ nhỏ bé, vẫn lặng lẽ chèo đò… giữa ký ức và lịch sử.