NƯỚC TA THỜI HẬU NGÔ
Ngô Quyền (898 – 944), quê ở xứ Đường Lâm, nay là xã Đường Lâm, thị xã Sơn Tây, Hà Nội. Cha ông là Ngô Mân, từng giữ chức Châu mục Đường Lâm. Từ nhỏ, Ngô Quyền đã sống trong truyền thống yêu nước của quê hương. Sách Đại Việt sử ký toàn thư, ngoại kỷ, quyển 5 chép: “Vua mưu cao đánh giỏi, làm nên công tái tạo, đứng đầu các vua. Vua họ Ngô, tên húy là Quyền, người Đường Lâm, đời đời là nhà quý tộc. Cha là Ngô Mân, làm chức Châu mục. Khi vua mới sinh có ánh sáng lạ đầy nhà, tướng mạo vua khác thườn
NƯỚC TA THỜI HẬU NGÔ
Trước kia, Ngô Quyền, khi bị bệnh nặng có trối trăng dặn Dương Tam Kha giúp con mình là Ngô Xương Ngập. Nhưng Tam Kha đã cướp lấy ngôi, tiếm xưng là Bình vương. Xương Ngập sợ chạy đến Nam Sách Giang, ẩn náu tại nhà Phạm Lệnh Công ở Trà Hương (Kim Thành, Hải Dương). Tam Kha nuôi con thứ hai của Ngô Quyền là Xương Văn làm con mình. Các con vợ thứ của Ngô Quyền là Nam Hưng, Kiền Hưng còn nhỏ, đều theo Dương hậu. Tam Kha sai Dương Cát Lợi và Đỗ Cảnh Thạc đem quân đi lùng Xương Ngập ba lần nhưng không bắt được. Phạm Lệnh Công đem Xương Ngập giấu vào trong động núi. Tam Kha biết tin, lại cho sục sạo nhưng vẫn không tìm thấy.
Tam Kha sai Xương Văn cùng hai quan sứ là Dương Cát Lợi và Đỗ Cảnh Thạc đem quân đi đánh hai thôn ở Thái Bình (Quốc Oai, Hà Tây). Khi đi đến huyện Từ Liêm, Xương Văn bảo hai quan sứ rằng : Đức trạch của Tiên vương (Ngô Quyền) ta thấm khắp lòng dân, tất cả các chính lệnh thi hành không ai là không vui lòng theo cả. Chẳng may Tiên vương ta mất đi. Bây giờ Bình vương là kẻ bất nghĩa, tự cướp lấy ngôi, còn tội gì hơn nữa ! Nay lại sai chúng ta đi đánh các ấp vô tội kia, may mà được đã vậy, nếu họ không phục thì làm thế nào ? Hai quan sứ trả lời : Tướng quân bảo sao chúng tôi cũng xin vâng mệnh. Cuối cùng Xương Văn quyết định quay trở lại lật đổ Bình vương khôi phục lại cơ nghiệp của nhà Ngô. Bắt được Bình vương (Dương Tam Kha) mọi người muốn giết đi, nhưng Ngô Xương Văn nhớ ơn cũ không giết, chỉ giáng Tam Kha xuống làm Trương Dương công và phong thực ấp. Tam Kha tiếm ngôi được 6 năm. Đến đây Ngô Xương Văn là con thứ của Ngô Quyền, sau khi truất bỏ được Dương Tam Kha, lên làm vua - đấy là nhà Hậu Ngô.
(Theo : Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Tập I, NXB Giáo dục H., 1998)
