O dân quân xé quần cứu pháo

Một chiều cuối tháng ba, tôi về Hàm Rồng, ghé thăm bà Nguyễn Thị Hiền - nữ dân quân làng Yên Vực năm xưa. Mở cửa đón tôi, bà nở nụ cười hiền hậu mà rạng rỡ, nhưng ẩn sau những vết hằn thời gian trên gương mặt, cái dáng người thôn quê, vẫn ánh lên sự cứng cỏi, từng trải, thứ bản lĩnh dường như không bị thời gian làm phai.

Bà Hiền vừa trải qua cơn tai biến, việc đi lại khó khăn, đôi tay cũng không còn linh hoạt như trước. Nhưng chỉ cần nhắc đến Hàm Rồng, nhắc đến “một nhịp cầu sông Mã, có biết bao anh hùng”, ánh mắt bà bỗng sáng lên. Dường như mọi mệt mỏi, bệnh tật lùi lại phía sau. Ký ức năm nào ùa về, sống động đến mức bà kể lại bằng tất cả sự say sưa, như thể mới vừa diễn ra hôm qua.

Bà sinh ra ở làng Yên Vực, 19 tuổi xung phong vào lực lượng dân quân tự vệ. Ngôi làng nhỏ của bà khi ấy nằm đúng “tọa độ lửa”, chẳng khác nào túi bom. Nhà cửa của nhiều gia đình bị đánh phá đến hai lần, tan hoang hết thảy. Để giảm thiểu thương vong, dân làng phải sơ tán, chỉ còn lực lượng dân quân bám trụ. Dân quân được bố trí ăn ở tập trung, vừa sản xuất, vừa sẵn sàng chiến đấu. Lúc yên tiếng bom thì lực lượng dân quân ra đồng cày cấy, khi máy bay địch xuất hiện lập tức vào trận, phối hợp với các trận địa, việc gì cũng sẵn sàng, từ tải đạn, cứu thương, nấu cơm, gánh nước đến gặt lúa, cấy cày...

Nhắc đến những ngày ấy, mắt bà Hiền rưng rưng niềm tự hào. Bà kể, dân quân làng Yên Vực từng tiên phong vượt sông tiếp đạn cho bộ đội. Trong trận đánh ngày 3 và 4/4/1965, đội đã chèo thuyền vượt sông Mã đưa đạn tới các trận địa pháo cao xạ. Khi đó, bà là một trong bảy cô gái của làng tham gia chuyến vượt sông ấy. Sau trận đánh, bộ đội pháo cao xạ Tiểu đoàn 14, Sư đoàn 308 từng nói một câu mà bà nhớ mãi: "Nửa sau trận đánh hôm ấy là của dân quân Yên Vực. Nếu không có họ tiếp đạn, bộ đội biết lấy gì mà bắn". Câu chuyện về bảy cô gái Yên Vực vượt sông tiếp đạn từ đó lan đi, trở thành niềm tự hào ngay từ những ngày đầu khói lửa. Ngay sau đó, kinh nghiệm ấy được các trận địa pháo bảo vệ cầu Hàm Rồng áp dụng rộng rãi, góp phần làm nên chiến thắng vang dội.

Với những đóng góp trong chiến đấu, cô dân quân Yên Vực dũng cảm khi ấy đã được được kết nạp Đảng ngay trên trận địa. Đó là ngày 24/5/1965, cô dân quân Nguyễn Thị Hiền tròn 19 tuổi. Bà cũng vinh dự được gặp Bác Hồ và được tặng Huy hiệu Bác. Với bà, đó là kỷ niệm thiêng liêng và tự hào nhất trong cuộc đời.

Khi tôi hỏi về những kỷ vật, gương mặt thoáng vẻ tiếc nuối, bà bộc bạch rằng đã từng giữ được rất nhiều kỷ vật trong cuộc chiến bảo vệ cầu Hàm Rồng. Thế nhưng ngôi nhà bị trúng bom giặc, mọi thứ bị thiu rụi, mất hết. Tiếc nhất là bị mất tấm vải hoa đào Bác Hồ trao tặng, bà Hiền bùi ngùi. Thứ duy nhất bà còn giữ lại được, đó là cuốn sách ảnh “Một thời hào hùng” của cố nhà báo, nhà nhiếp ảnh, Chủ tịch Hội đồng nghệ thuật Hội nghệ sỹ nhiếp ảnh Việt Nam Mai Nam trao tặng.