“O du kích nhỏ” Nguyễn Thị Kim Lai

Ngày 20/9/1965, máy bay Mỹ tiến hành đánh phá khu vực Hương Khê, Hà Tĩnh.

Một máy bay phản lực Mỹ bị lực lượng phòng không của ta bắn trúng và phi công William Andrew Robinson phải nhảy dù xuống khu vực rừng núi.

Các lực lượng dân quân địa phương nhanh chóng tổ chức truy tìm.

Sau đó, Robinson bị bắt làm tù binh. Ông bị giam giữ tại Việt Nam trong 2.703 ngày, đến tháng 12/1973 mới được trao trả.

Trong quá trình bắt giữ và áp giải phi công, hình ảnh Nguyễn Thị Kim Lai – một cô gái nhỏ bé trong bộ quần áo dân quân, tay cầm súng, áp giải viên phi công Mỹ cao lớn hơn mình rất nhiều đã được nhà báo Phan Thoan ghi lại.

Bức ảnh ấy sau này có tên “O du kích nhỏ”.

Điều đặc biệt là hình ảnh một cô gái Việt Nam nhỏ bé đứng cạnh người phi công Mỹ cao lớn đã tạo nên một sự tương phản mạnh mẽ: một bên là sức mạnh quân sự khổng lồ, một bên là người dân bình thường cầm súng bảo vệ quê hương.

Bức ảnh sau đó được lan truyền rộng rãi. Theo tư liệu của Cục Nghệ thuật biểu diễn, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xem và chuyển bức ảnh tới Báo Ảnh Việt Nam để đăng.

Sau sự kiện ấy, cuộc đời Nguyễn Thị Kim Lai vẫn tiếp tục gắn với chiến trường. Bà được cử đi học y tá, sau đó tình nguyện phục vụ chiến đấu tại mặt trận B5, miền Tây Quảng Trị.

Điều đáng nhớ là đằng sau bức ảnh nổi tiếng không phải một nhân vật được tạo dựng để trở thành biểu tượng, mà là một cô gái trẻ bình thường đã bước vào chiến tranh và làm những công việc mà quê hương lúc ấy cần đến