ÔNG CHA TA ĐÃ CÓ KHOA HỌC VỀ CHIÊM TINH, THỜI TIẾT NHƯ THẾ NÀO?

Quan sát bầu trời Người xưa tin rằng, chỉ cần ngước mắt nhìn mây, nhìn ráng, là có thể đoán được ngày mai thế nào: “Mây xanh thì nắng, mây trắng thì mưa”, “Mây vàng trời giông bão”, “Mống cao gió táp, mống rạp mưa rào”, “Trăng quầng thì hạn, trăng tán thì mưa”, “Ráng vàng thì gió, ráng đỏ thì mưa”, “Chớp đằng tây, mua dây mà tát”… Nhìn chim, nghe thú Thiên nhiên không chỉ hiện lên qua mây gió, mà còn qua hành vi của muôn loài. Con người xưa sống gần rừng, gần đồng ruộng, nên sự thay đổi của chim, thú, côn trùng đều là tín hiệu: “Chim én bay thấp, mưa ngập bờ ao; én bay cao, mưa rào lại tạnh”; “Chuồn chuồn bay thấp thì mưa, bay cao thì nắng, bay vừa thì râm”; “Cò bay ngược nước vô nhà, cò bay xuôi nước lui ra biển”; “Cóc nghiến răng đang nắng thì mưa”; “Ếch kêu uôm uôm, ao chuôm đầy nước”…Ở vùng núi, đồng bào Mường, Dao, Tày, Thái còn có những cách riêng. Người Dao nói: “Ếch kêu từng loạt, trời sắp mưa”. Người Mường tin: “Hoẵng kêu thì cạn, cọp kêu thì mưa”. Người Thái dạy con cháu: “Trăng đội nón sắt thì lụt, đội nón đồng thì hạn”. Những lời truyền ấy cho thấy một thế giới quan hài hòa giữa con người và thiên nhiên, nơi mọi chuyển động của vạn vật đều là tiếng nói của đất trời. Gió và mùa Không có gì gần gũi với người làm ruộng hơn gió. Gió đổi hướng là mùa đổi thay: “Gió bấc thì hanh, gió nồm thì ẩm”; “Gió heo may chẳng mưa dầm thì bão giật”; “Gió đi lên không thấy nước mà uống, gió đi xuống không thấy ruộng mà cày” (tục Mường)Mỗi ngọn gió không chỉ mang hơi ẩm hay nắng hanh, mà còn mang theo nỗi lo và niềm hy vọng của người trồng lúa, người ra khơi. Thời gian và tiết trời Từ lâu, nông dân Việt đã biết tính thời tiết theo tháng, theo trăng: “Mưa tháng bảy, gãy cành trám. Nắng tháng tám, rám trái bưởi”; “Tháng bảy kiến đàn: đại hàn hồng thủy”; “Tháng bảy heo may, chuồn chuồn bay thì bão.”Những câu ấy không chỉ nói về thời tiết, mà còn là lịch mùa vụ, giúp người dân biết khi nào nên cấy, nên gặt, nên tránh giông lũ. Trí tuệ bản địa Đáng quý hơn cả là sự tham gia của nhiều tộc người anh em như Mường, Dao, Hmông, Tày, Thái, Giáy… Mỗi dân tộc có những câu nói riêng, mang dấu ấn của môi trường sống và kinh nghiệm trồng trọt. Người Hmông có câu: “Lửa cháy kiềng, nắng hạn”. Người Tày nói: “Trời kêu không mưa, trời không kêu mưa nặng”. Người Dao dặn con cháu: “Sương mù bay lên cao là mưa, sương mù bay xuống thấp là nắng”…Ngày nay, khi ta có radar, ảnh vệ tinh, bản đồ dự báo bão, “Kinh nghiệm thời tiết” vẫn còn nguyên giá trị. Đó là di sản của ký ức nông nghiệp, “bách khoa thư” của người Việt về khí tượng học dân gian.Mỗi câu nói là một hạt ngọc của tri thức truyền đời, nhắc ta rằng: con người càng hiện đại càng nên biết cúi đầu kính trọng trí tuệ bình dị của cha ông. Những người từng “trông trời, trông đất, trông mây” mà vẫn sống yên lành giữa giông gió cuộc đời.