Ống dẫn xăng dầu đầu tiên vượt qua “tam giác lửa”

Leo thang ra miền Bắc, đánh phá dã man vào khu dân cư, khu kinh tế, các mục tiêu giao thông vận tải mà không có kết quả, Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân Mỹ cho rằng “Tiêu diệt hệ thống bảo đảm xăng dầu sẽ có tác động tới khả năng miền Bắc vận chuyển chi viện cho miền Nam”. Năm 1966, không quân Mỹ tập trung đánh vào các khu kho chứa xăng dầu của Nhà nước và Quân đội ta. Sau sự kiện tàu ta chuyển hàng vào Vũng Rô bị địch phát hiện, vận chuyển đường biển gặp khó khăn, Quân ủy Trung ương giao cho Đoàn 559 mở đường bộ để chạy xe trên tuyến đường Trường Sơn. Với trên 1.330 xe phục vụ làm đường và vận chuyển hàng vào phía Nam, việc bảo đảm nhiên liệu trên tuyến 559 lúc này vẫn dùng phương thức thả phuy trôi sông và dùng xe tải chở xăng phuy. Tổng cục Hậu cần tăng cường cho Đoàn 559 một đại đội xe xi téc (xe bồn chở xăng dầu). Thời gian đầu vận chuyển được một khối lượng khá lớn. Nhưng càng về sau càng giảm vì đường xấu, qua nhiều suối lại bị địch đánh gắt. Chúng tìm mọi cách để phát hiện xe chở xăng. Tháng 3 năm 1966, trên địa bàn Quân khu 4 địch thực hiện 5.000 phi vụ, đến tháng 4 lên tới 7000 phi vụ. Ngoài việc tập trung đánh phá các trọng điểm địch còn gia tăng mức độ đánh phá vào các kho tàng, thả thủy lôi trên các dòng sông, thả bom từ trường, bom bi, bom nổ chậm trên các bến phà.
Bộ đội thi công đường ống xăng dầu. Tháng 7 năm 1968, không quân Mỹ mở chiến dịch “Sấm rền” vào Nam, khu 4 kết hợp với chiến dịch “Hổ thét” ném bom dữ dội trên đất Lào hòng cắt đứt các “yết hầu” trên đường chi viện. Chúng tạo ra một “Tam giác lửa” Vinh - Nam Đàn - Linh Cảm và gây một điểm tắc là ngã ba Đồng Lộc. Để đảm bảo xăng dầu cho 559 Binh trạm 12 làm đường ống bằng ống bương, ống cao su ghép nối lại. Trong hai tháng đã chuyển tải được 150 tấn xăng. Rồi phải cho xăng vào nilon, ba lô để gùi qua trọng điểm. Sau khi hoàn thành vượt chuyến trọng điểm, có hơn 40 anh chị em gùi thồ bị bỏng rộp cả lưng. Đường 20 bị tắc, Binh trạm 14 tổ chức kéo xăng phuy ngược suối Trà Ang. Đêm đầu kéo được gần 20 phuy xăng, ta hy sinh 9 đồng chí. Đêm thứ hai đưa được 30 phuy xăng hy sinh thêm 29 đồng chí. Trước tình hình đó, đồng chí Đinh Đức Thiện, Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần đã đề nghị lên Bộ Quốc phòng, Thủ tướng Chính phủ cho phép sử dụng bộ đường ống dã chiến của Liên Xô viện trợ. Đó là bộ đường ống được Liên Xô viện trợ trong một lần Đại tướng Võ Nguyên Giáp đi thăm, làm việc tại đây, bao gồm 2 ống bộ dẫn xăng dầu dã chiến loại phi 10cm, mỗi bộ dài 100km. Song hệ thống đường ống này đã được đưa về Việt Nam nhưng cũng chỉ cất trong kho bởi chưa biết dùng vào việc gì. Từ khi chiến trường phía Nam có những phát triển sôi động, một lần họp với các chỉ huy, Đại tướng gợi ý rằng hiện có 2 bộ đường ống dẫn xăng dầu do Liên Xô viện trợ, đề nghị mọi người nghĩ xem có thể sử dụng tại chiến trường hay không. Hầu hết các chỉ huy đều lặng thinh, không đồng tình, nhưng cũng không phản đối, vì mọi người cho rằng trên chiến trường dày đặc bom đạn, máy bay Mỹ đánh phá hàng ngày mà làm đường ống dẫn xăng dầu là điều phi thực tế. Riêng đồng chí Đinh Đức Thiện thì hưởng ứng ngay, nhận lời và hứa với đại tướng sẽ tìm hiểu và khẩn trương thực thi. Một đoàn khảo sát được cử vào Đường 12, Công trường 18 thi công vận hành đường ống được thành lập. Một đoạn đường ống dẫn xăng dầu đầu tiên bắc qua sông Lam vượt “tam giác lửa” Vinh - Nam Đàn - Nghệ An được trưng bày tại Bảo tàng Hậu cần. Theo kế hoạch, chuyên gia Liên Xô sẽ vào trực tiếp giúp đỡ kỹ thuật. Nhưng do khách quan, chuyên gia không vào được. Tháng 4 năm 1968, công trình được khởi công từ Nghệ An do Trung tá Mai Trọng Phước, thuộc Cục Xăng dầu, Tổng cục Hậu cần chỉ huy với mật danh “Công trường thủy lợi 01”. Trong thi công vượt qua sông Lam là khó nhất. Địch đánh phá ác liệt, dòng sông lại chảy xiết. Để đảm bảo bí mật, không dùng xe xích hoặc ca nô để kéo. Mặc dù máy bay địch đang gầm rít bắn phá dữ dội ngay tại trọng điểm, mặc bom nổ gần, nổ xa, lợi dụng ánh sáng của pháo sáng địch trên trọng điểm, toàn công trường vật lộn với sắt thép, sông nước, địch đánh phá, đến 5h sáng ngày 23/6, đã đưa 500 mét đường ống vượt sông Lam an toàn. Sau 45 ngày đêm dưới bàn tay và khối óc của bộ đội và nhân dân ta tuyến đường ống xăng dầu đầu tiên dài 42km cứ vươn dần về phía Nam, vượt qua vùng “tam giác lửa” Vinh -Nam Đàn - Linh Cảm, vượt sông Lam và sông La tới kho N2 ở Can Lộc, Hà Tĩnh đã hoàn thành. Sau một thời gian thử nghiệm các thông số kỹ thuật, tìm cách vận hành để đối phó với thủ đoạn đánh phá của địch, đến 10/8/1968 dòng xăng vận hành thông suốt, phá được thế ngăn chặn của địch, tiếp sức sống cho tuyến vận tải chiến lược và các đơn vị hoạt đọng trên địa bàn phía Nam Khu 4. Đoạn đường ống dẫn xăng dầu đầu tiên hiện được trưng bày và phát huy giá trị lịch sử tại Bảo tàng Hậu cần Quân đội nhân dân Việt Nam, là minh chứng cho quyết tâm, lòng dũng cảm, trí thông minh và cả sự hi sinh của cán bộ chiến sĩ ngành xăng dầu Quân đội nhân dân Việt Nam. Song hành với đường Hồ Chí Minh vượt Trường Sơn, đường ống xăng dầu là kỳ tích của cả dân tộc góp phần “đánh Mỹ” và “thắng Mỹ”./.