Ông Hoàng Chiến Nở - Ba giờ nổ súng ở căn cứ Ayun

Trong ký ức của ông Hoàng Chiến Nở, con đường vào Tây Nguyên không bắt đầu bằng tiếng súng, mà bắt đầu bằng những bước chân rất dài. Ông sinh ra ở huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn, lớn lên giữa núi rừng phía Bắc. Ngày 18 tháng 5 năm 1971, ông nhập ngũ. Sau sáu tháng huấn luyện tại Sư đoàn 304B, Quân khu 1, ông được biên chế về Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 95 và lên đường vào chiến trường.

Chuyến đi vào Gia Lai kéo dài gần ba tháng. Ba tháng đi bộ qua rừng, qua suối, qua những cung đường Trường Sơn gian khổ đã biến những chàng trai trẻ thành người lính chiến trường thực thụ. Ba lô trên vai, súng bên người, chân phồng rộp vì đường dài, nhưng không ai muốn dừng lại. Phía trước là miền Nam, là Tây Nguyên, là nơi đơn vị đang chờ họ bổ sung lực lượng.

Đến Gia Lai, ông Nở cùng Trung đoàn 95 bước vào một chiến trường rất đặc biệt. Đường 19 khi ấy là tuyến giao thông chiến lược nối vùng đồng bằng ven biển với Tây Nguyên. Trên tuyến đường này, địch dựa vào nhiều căn cứ, chốt điểm để bảo vệ đường tiếp tế, đưa quân, vũ khí, phương tiện từ đồng bằng lên Pleiku, Kon Tum. Trong đó có ba căn cứ quan trọng: Ayun, Mang Yang và Kon Dơng. Ayun là căn cứ mạnh nhất, do một tiểu đoàn bảo an đóng giữ.

Đầu tháng 3 năm 1975, Chiến dịch Tây Nguyên bước vào thời điểm quyết định. Trung đoàn 95 được giao nhiệm vụ đánh cắt đường 19, đoạn từ Mang Yang đến Lệ Trung, nhằm chia cắt, chặn đứng sự tiếp viện của địch từ đồng bằng lên Tây Nguyên. Với người lính trực tiếp chiến đấu như Hoàng Chiến Nở, nhiệm vụ ấy rất rõ ràng: phải đánh trúng, đánh nhanh, giữ được tuyến cắt, không để địch dễ dàng cơ động ứng cứu khi mặt trận chính nổ súng.

Đêm ngày 3 rạng sáng 4 tháng 3 năm 1975, lệnh nổ súng được truyền xuống. Trung đoàn 95 tiến công căn cứ Ayun, đánh ấp Phú Yên và các chốt của địch, mở màn nhiệm vụ cắt đường 19. Trong bóng tối trước bình minh, đơn vị bí mật chiếm lĩnh vị trí. Một đại đội bộ binh của Tiểu đoàn 2, cùng một bộ phận công binh và trinh sát, lên chiếm lĩnh khu vực phía bắc điểm cao 1010 để tạo thế cho Tiểu đoàn 2 triển khai đánh địch ứng cứu giải tỏa.

Đó là những giờ phút rất căng. Người lính nằm trong đội hình tiến công không chỉ nghe tiếng tim mình, mà còn nghe tiếng động nhỏ của rừng, tiếng đồng đội dịch chuyển, tiếng kim loại va rất khẽ vào nhau khi kiểm tra vũ khí. Ai cũng hiểu chỉ cần bị lộ sớm, trận đánh sẽ khó hơn rất nhiều. Căn cứ Ayun không phải một mục tiêu yếu. Địch có công sự, hỏa lực, vị trí phòng thủ và có thể được lực lượng từ Pleiku xuống phản kích.

Khi tiếng súng nổ, cả khu vực Ayun rung chuyển. Các mũi tiến công đồng loạt đánh vào vị trí địch. Bộ binh, công binh, trinh sát phối hợp phá chướng ngại, đánh hỏa điểm, áp sát mục tiêu. Trong khói súng và tiếng nổ, người lính Trung đoàn 95 phải vừa tiến lên, vừa tránh hỏa lực địch, vừa giữ đúng hướng đánh đã được giao. Mỗi lô cốt, mỗi ụ súng, mỗi đoạn công sự chiếm được là thêm một bước phá vỡ hệ thống phòng thủ của căn cứ.

Trận đánh kéo dài hơn ba giờ. Ba giờ trong chiến tranh không giống ba giờ của đời thường. Đó là ba giờ căng như dây đàn, ba giờ bom đạn, tiếng hô xung phong, tiếng gọi nhau, tiếng thương binh, tiếng hỏa lực bắn trả từ trong căn cứ. Nhưng cuối cùng, quân ta làm chủ căn cứ Ayun. Địch bị tiêu diệt, nhiều vũ khí bị thu giữ, trong đó có cả hai khẩu pháo 155 mm và nhiều đạn dược.

Với ông Nở, khoảnh khắc làm chủ Ayun không chỉ là niềm vui của một trận thắng. Đó là cảm giác cả đơn vị vừa mở được một cánh cửa rất quan trọng trên đường 19. Căn cứ mạnh nhất trên tuyến bị đánh chiếm, tuyến tiếp tế chủ yếu của địch bị cắt. Những khẩu pháo, kho đạn, công sự từng được địch dùng để giữ đường giờ rơi vào tay quân giải phóng.

Nhưng chiến thắng Ayun chưa phải điểm dừng. Sau khi chiếm giữ căn cứ, tại khu vực Plei Bông - Kon Dơng, Trung đoàn phó Ma Thanh Toàn chỉ huy Tiểu đoàn 2 cùng lực lượng đặc công, trinh sát triển khai đội hình sẵn sàng đánh địch phản kích từ hướng Pleiku xuống. Người lính vừa trải qua hơn ba giờ chiến đấu vẫn chưa được phép nghỉ ngơi. Địch có thể phản kích bất cứ lúc nào. Đường 19 đã bị cắt thì chúng càng có lý do tung lực lượng xuống giải tỏa.

Trong ngày 4 tháng 3, cùng với các mũi tiến công khác, Trung đoàn 95 cắt đứt con đường tiếp tế chủ yếu của địch. Từ đây, ý nghĩa của trận đánh hiện ra rõ hơn. Ayun không chỉ là một căn cứ bị chiếm. Đường 19 không chỉ là một đoạn đường bị chặn. Đó là một phần của thế trận chiến dịch: làm cho địch ở Tây Nguyên bị chia cắt, không thể dễ dàng đưa lực lượng từ đồng bằng lên ứng cứu, đồng thời tạo thế nghi binh, thu hút sự chú ý của đối phương, góp phần bảo đảm bất ngờ cho đòn đánh chính vào Buôn Ma Thuột.

Khi kể lại, ông Hoàng Chiến Nở gọi trận đánh này là “phát pháo lệnh” mở màn cho Chiến dịch Tây Nguyên lịch sử. Cách nói ấy không chỉ là niềm tự hào của một người lính Trung đoàn 95. Nó cho thấy ông hiểu rất rõ vị trí của đơn vị mình trong thế trận chung. Có những trận đánh không nổi bật bằng mục tiêu lớn nhất của chiến dịch, nhưng nếu thiếu chúng, địch sẽ còn đường tiếp viện, còn khả năng co cụm, còn thời gian đối phó. Trung đoàn 95 đã góp phần khóa một hướng quan trọng, làm cho thế phòng thủ của địch ở Tây Nguyên bị lung lay ngay từ đầu.

Sau chiến thắng ở Ayun, Trung đoàn 95 tiếp tục củng cố lực lượng, đánh các căn cứ khác trên đường 19, rồi tiến vào đánh chiếm, giải phóng thị xã Pleiku ngày 17 tháng 3 năm 1975. Với người lính như Hoàng Chiến Nở, những ngày tháng 3 ấy trôi qua rất nhanh nhưng in sâu mãi. Mới đêm trước còn nằm trong đội hình tiến công Ayun, mới đó còn chặn phản kích ở đường 19, rồi chỉ ít ngày sau đã tiến vào Pleiku trong khí thế giải phóng.

Nhiều năm sau chiến tranh, ông Nở sống tại Pleiku, ngay trên mảnh đất mà tuổi trẻ ông từng cầm súng chiến đấu. Mỗi lần gặp lại đồng đội Trung đoàn 95, những ký ức ấy lại trở về. Người nọ nhắc người kia về đường 19, về Ayun, Mang Yang, Kon Dơng, về những ngày đi bộ gần ba tháng vào Gia Lai, về tiếng súng rạng sáng 4 tháng 3, về đồng đội đã ngã xuống trước ngày toàn thắng. Chiến tranh lùi xa, nhưng trong lòng người lính, những địa danh ấy không bao giờ chỉ là tên đất. Chúng là tuổi trẻ, là máu xương, là niềm tin, là sự sống còn của cả một thế hệ.

Câu chuyện của ông Hoàng Chiến Nở vì thế không chỉ là câu chuyện về một trận đánh căn cứ Ayun. Đó là câu chuyện về người lính Trung đoàn 95 trong thế trận Tây Nguyên: âm thầm hành quân, bí mật chiếm lĩnh, đánh đúng thời điểm, chặn đúng tuyến đường, góp phần làm địch rối loạn từ những giờ đầu của chiến dịch. Qua lời kể của ông, người đọc hiểu rằng chiến thắng Buôn Ma Thuột và giải phóng Tây Nguyên không chỉ được làm nên bởi mũi đánh trực diện vào thị xã, mà còn bởi những trận đánh chia cắt, nghi binh, khóa đường tiếp viện như trận Ayun trên đường 19.

Ba giờ nổ súng ở căn cứ Ayun đã mở ra một chuỗi ngày lịch sử. Từ đường 19 bị cắt, Buôn Ma Thuột bị đánh trúng, Pleiku được giải phóng, rồi cả Tây Nguyên rung chuyển. Trong dòng chảy lớn ấy, có dấu chân của Hoàng Chiến Nở và đồng đội Trung đoàn 95 — những người lính đã đi bộ gần ba tháng vào chiến trường, rồi có mặt đúng nơi, đúng lúc, để góp một phần máu lửa vào mùa xuân toàn thắng.

Các chi tiết chính được đối chiếu từ Báo Gia Lai: ông Hoàng Chiến Nở sinh ra và lớn lên ở huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn; nhập ngũ ngày 18/5/1971; sau 6 tháng huấn luyện tại Sư đoàn 304B, Quân khu 1, ông được biên chế về Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 95 và đi bộ gần 3 tháng mới đến địa phận Gia Lai. Nguồn này cũng ghi đêm 3 rạng sáng 4/3/1975, Trung đoàn 95 được lệnh tiến công căn cứ Ayun, đánh ấp Phú Yên và các chốt địch, cắt đường 19; Ayun là căn cứ mạnh nhất trong ba căn cứ Ayun, Mang Yang, Kon Dơng. Sau hơn 3 giờ nổ súng, quân ta tiêu diệt đồn địch, thu nhiều vũ khí, trong đó có 2 khẩu pháo 155 mm; ông Nở nhớ lại trận này là “phát pháo lệnh” mở màn Chiến dịch Tây Nguyên.