Ông hoàng thủy tinh xứ Đông

Ông Trịnh Đình Kính sinh năm 1886, tại làng Đôn Thư, xã Kim Thư, huyện Thanh Oai (nay thuộc Hà Nội), trong một gia đình dòng dõi, giàu truyền thống cách mạng.

Năm 10 tuổi, Trịnh Đình Kính rời quê lên Hà Nội sinh sống và phải đi làm thuê cho các chủ làm thủy tinh. Sau này thấy được sự khéo léo, thông minh và trung thực của ông nên được ông thầy người Hoa nhận làm con nuôi và truyền nghề cho.

Năm 28 tuổi, ông Kính nắm trong tay tất cả những ngón nghề làm thủy tinh và đến năm 1914, ông trở thành chủ của một xưởng sản xuất thủy tinh ở số 65 Hàng Bồ có tên là Thanh Đức. Xưởng thủy tinh Thanh Đức ban đầu cũng chỉ sản xuất những mặt hàng quen thuộc như thông phong, hay lọ đựng bánh kẹo,… phục vụ chủ yếu cho tầng lớp dân nghèo.

Tuy nhiên, sau đó ông đã khắc phục được hạn chế của thủy tinh nội địa, là người đầu tiên tạo ra được thứ thủy tinh màu ở Việt Nam và còn sáng tạo ra loại nồi nấu thủy tinh mới bằng đất chịu lửa. Để rồi từ chỗ coi thường, khinh miệt sản phẩm thủy tinh Thanh Đức, những người Pháp và người giàu ở Việt Nam đã dần phải quên đi sự phân biệt hàng Pháp và hàng Việt Nam.

Khi Chiến tranh thế giới thứ nhất nổ ra, lần đầu tiên sản phẩm thủy tinh của Thanh Đức đã bước vào chiếm vị trí trang trọng trong nhà Gô-đa ở Hà Nội (siêu thị đầu tiên ở Việt Nam do người Pháp quản lý). Sau khi đã công nhận sản phẩm của xưởng Thanh Đức, Gô-đa ký hợp đồng nhận hàng của ông Trịnh Đình Kính, dán tem Gô- đa và bày bán trên thị trường Đông Dương. Mỗi cái ly uống cà phê do xưởng Thanh Đức sản xuất lúc đó bán ở ngoài giá tám xu, nhưng Gô-đa nhập cho ông với giá hai hào.

Các nước thuộc địa Pháp bắt đầu đặt hàng trực tiếp với Thanh Đức. Thanh Đức bắt đầu một thời kỳ sản xuất theo đơn đặt hàng với những mặt hàng ngày một phong phú và phức tạp hơn, như bóng đèn lớn đường kính tới 45cm, những sản phẩm thủy tinh màu trắng sứ, sản phẩm thủy tinh có khắc hoa văn. Ông Kính là người đầu tiên ở xứ Đông Dương nằm dưới sự cai trị của người Pháp đã chế ra máy vẽ hoa văn trên thủy tinh. Tiếp đó ông đã thành công trong một công nghệ mới: công nghệ gọt thủy tinh.

Với thành công nói trên, ông Trịnh Đình Kính đã làm cho những người Pháp từ bỏ ý định cho sản phẩm thủy tinh của họ quay lại Đông Dương một lần nữa. Ông Trịnh Đình Kính đã được Vua Bảo Đại tặng Nam Long Bội Tinh vì những cống hiến của ông đã làm sáng mặt người Việt Nam trong kiếp nô lệ. Sản phẩm thủy tinh Thanh Đức từng bước chinh phục khách hàng và 16 lần được tặng huy chương vàng Hội chợ Đông Dương.

Sau Gô-đa và thị trường các nước thuộc địa của Pháp, đến lượt các bệnh viện và Viện Pasteur Hà Nội và Sài Gòn đặt hàng xưởng Thanh Đức sản xuất các sản phẩm thủy tinh để đựng thuốc và dùng cho phòng thí nghiệm. Cùng với sự lớn mạnh của thủy tinh Thanh Đức là sự biến mất dần dần của các xưởng thủy tinh người Hoa ở Hà Nội và các nơi khác ở Việt Nam. Cơ sở Thanh Đức còn tiến hành truyền dạy nghề và những ông chủ thủy tinh người Việt mới lúc đó đều do xưởng thủy tinh Thanh Đức đào tạo.

Ngoài ra, ông còn nghiên cứu và chế tạo thành công một loại nồi nấu thủy tinh mới bằng đất chịu lửa để thay thế sản phẩm vốn phải nhập từ Trung Quốc. Sản phẩm thủy tinh do ông sản xuất không chỉ chiếm lĩnh thị trường Đông Dương mà còn được xuất qua Pháp và các nước thuộc địa khác.

Trịnh Đình Kính được phong là ông hoàng thủy tinh xứ Đông Dương. Năm 1945 ông Kính đã bỏ tiền vàng – số tiền thu được nhờ kinh doanh để cứu đói nhân dân. Trong năm ấy, ông đã mang hai vạn tiền Đông Dương và gạo về cứu đói những người dân quê ông. Cách mạng tháng Tám thành công, nhà tư sản Trịnh Đình Kính đã hằng tâm hằng sản với cách mạng. Ông chính là một trong những người giàu ở Hà Nội hăng hái tham gia Tuần lễ Vàng. Ông bê một hộp đồ trang sức vài kilogram với hơn trăm cây vàng lá để ủng hộ cách mạng.

Ngôi nhà của ông ở số 65 Hàng Bồ đã trở thành nơi ăn ở cho nhiều đại biểu Quốc hội khóa I. Năm 1947, Pháp bắt ông giam nhiều ngày trong Hỏa Lò vì tội ủng hộ Việt Minh. Sau ngày Hòa bình lặp lại, xưởng thủy tinh Thanh Đức tiếp tục sản xuất đồ dùng thủy tinh cho các cửa hàng mậu dịch quốc doanh. Sau hòa bình một thời gian, xưởng thủy tinh Thanh Đức thành tài sản của Nhà nước.

Năm 1951, ông Trịnh Đình Kính mở thêm xưởng sản xuất giày cao su hiệu Con Nghê, rồi sản xuất giày vải cho bộ đội. Hòa bình lập lại, xưởng thủy tinh Thanh Đức tiếp tục sản xuất đồ dùng thủy tinh cho các cửa hàng mậu dịch quốc doanh. Sau này, xưởng thủy tinh Thanh Đức của ông Trịnh Đình Kính đã trở thành tài sản của Nhà nước.