Ông Mười Đèn Dầu – Ngọn Lửa Leo Lét Và Căn Hầm Bí Mật
Trong một con hẻm sâu hút gió, sạp đồ cổ chuyên sửa chữa và phục chế đèn dầu của ông Mười (75 tuổi) bốc lên mùi dầu hỏa ngai ngái quen thuộc. Ông lão có bộ râu cước, đeo kính lúp sát mắt đang cẩn thận dùng chiếc nhíp nhỏ khêu lại tim bấc cho một cây đèn bão cũ kỹ. Ông bật diêm, một ngọn lửa nhỏ xíu màu xanh vàng bùng lên, soi sáng đôi mắt đục ngầu nhưng đầy hoài niệm. Sự gắn bó kỳ lạ với thứ ánh sáng le lói, yếu ớt của đèn dầu này bắt nguồn từ những năm tháng ông Mười là lính thông tin thuộc đội du kích mật, phải sống và chiến đấu nhiều năm trời trong lòng "địa đạo" tối tăm ở căn cứ bưng biền.
Trải qua hàng ngàn ngày đêm dưới những căn hầm bí mật đào sâu dưới gốc cây cổ thụ, thứ ánh sáng duy nhất dẫn đường và sưởi ấm cho những người lính du kích là ngọn đèn dầu hỏa nhỏ xíu làm bằng vỏ đạn pháo. "Sửa đèn dầu cho người ta chơi đồ cổ bây giờ thì thảnh thơi. Chứ thắp đèn dưới hầm ngày xưa là đếm từng nhịp thở," ông Mười vặn nhỏ núm đèn cho ngọn lửa cháy đều. "Dưới hầm thiếu dưỡng khí, ngọn lửa lúc nào cũng leo lét, u ám rợn người. Ánh đèn chỉ đủ để soi rõ những khuôn mặt xanh xao vì thiếu nắng, để đọc những bản tin mật mã khẩn cấp. Khi nghe tiếng xe tăng địch càn quét trên mặt đất, tụi tui phải tắt phụt đèn, nín thở trong bóng tối đặc quánh, phó mặc mạng sống cho lớp đất dày."
Hòa bình, ông Mười mang theo chứng bệnh sợ không gian hẹp và ánh sáng chói chang trở về. Ông tìm thấy niềm vui trong việc thu thập và phục chế những cây đèn dầu cổ. "Ngọn lửa đèn dầu nhỏ bé dẫu yếu ớt trước gió bão, nhưng nó bền bỉ thắp sáng qua những đêm dài tăm tối nhất của dân tộc. Tui phục chế những chiếc đèn này là để nhắc nhớ tụi trẻ đừng quên thứ ánh sáng đã từng nuôi dưỡng niềm tin của thế hệ cha ông. Ngồi trong phòng, vặn nhỏ ngọn đèn bão, ngửi mùi dầu hỏa cháy khét, tui thấy như những người đồng đội năm xưa đang quây quần bên tui, ấm áp và bất diệt," ông Mười trầm ngâm, bóng ông hắt lên vách tường gạch cũ kỹ một vệt đen dài tĩnh lặng.
