Pha Ú Hò - Trận địa phòng không bắn rơi máy bay Mỹ

Gần 60 năm đã qua, nhưng câu chuyện đội dân quân vùng cao Phú Lệ bắn rơi máy bay Mỹ trong chiến dịch ném bom phá hoại miền Bắc của đế quốc Mỹ vẫn còn vẹn nguyên niềm tự hào với lãnh đạo và Nhân dân địa phương. Người trong cuộc không còn nhiều, sự kiện lịch sử hào hùng ấy càng cần được lan tỏa.

Trong quá trình tìm hiểu, phóng viên may mắn gặp được bà Cao Thị Ngâm, người còn lại duy nhất trong đội dân quân 8 người năm ấy. Ở tuổi 80, tuy sức khỏe đã vơi đi nhiều, song bà vẫn còn rất minh mẫn. Trong căn nhà nhỏ ven đường tỉnh 521 thuộc bản Tân Phúc, xã Phú Lệ, cụ bà người Thái như lật giở từng trang trong tiềm thức: “Hôm đó là ngày 14/5/1967, chúng tôi đang mai phục trên đỉnh núi Pha Ú Hò thì máy bay đến, bay dọc sông nên còn thấp hơn cả đỉnh núi. Chúng tôi còn phải dúi nòng súng xuôi xuống, rồi cả 7 khẩu đồng loạt bắn. Cách vị trí mai phục rất gần nên máy bay trúng đạn, phụt khói đen nghi ngút. Ban đầu máy bay quay tròn gầm gào điên cuồng, đang rơi xuống thì bỗng bốc cao lên khỏi các đỉnh núi rồi bay xa thêm được cả chục cây số nữa, sau rơi xuống khu vực xã Sơn Điện”.

Cũng theo bà Ngâm, để bắn được máy bay, phải mai phục trực chiến nhiều tháng trời. Từ năm 1965, khi bọn phỉ và tay sai của Pháp thường xuyên từ biên giới Lào và rừng sâu thỉnh thoảng lại tràn sang quấy phá đồng bào và phong trào cách mạng, xã đã thành lập “Đội dân quân du kích xã Phú Lệ” gồm 7 người và ông Hà Văn Thể, khi đó 23 tuổi, là xã đội trưởng kiêm đội trưởng đội dân quân. Bà còn nhớ tên tuổi từng thành viên khác trong đội dân quân, gồm: Cao Văn Them, Hà Văn Thứm, Hà Văn Phơi, Hà Văn Tấn, Hà Văn Ngọm, Hà Văn Tọn. Ông Thứm là người cao tuổi nhất.

“Tôi là thành viên nữ duy nhất và nhỏ tuổi nhất, khi đó là cán bộ y tế xã nên được đưa vào để phụ trách khâu cứu thương khi có trường hợp rủi ro. Cứ khoảng 8 giờ tối là đội chia thành 2 đến 3 đoàn đi tuần tra, thường từ bản Chăng, lên bản Chiềng rồi sang bản Ôn và những khu dân cư hẻo lánh khác. Đến năm 1967-1968 khi chiến dịch bắn phá miền Bắc được Mỹ tăng cường, nhiều tốp máy bay từ các căn cứ đóng ở Lào, Thái Lan thường bay qua đây đánh bom cầu Suối Xia, cầu Suối Pưng, Ngã ba Co Lương, đường 15A... thì đội dân quân xã được giao trực chiến đấu. Mỗi người được cấp một khẩu súng K44, riêng tôi là nữ và còn phải mang thêm dụng cụ cứu thương nên được giao súng CKC nhẹ nhất. Do các loại súng khi ấy không bắn được quá xa nên muốn bắn máy bay phải lên núi cao nhất mai phục. Ngoài leo các đoạn dốc, những chỗ đá dựng phải nối các thang luồng, rồi treo các thang dây qua những đoạn cheo leo. Dãy Pha Ú Hò có 3 ngọn bằng nhau, trận địa phòng không được bố trí ở ngọn giữa, dựa vào những tảng đá lớn và xếp thêm đá che an toàn. Thường thì 6 giờ sáng là bắt đầu lên núi và 5 giờ chiều mới xuống nên đội mang theo sắn luộc và mỗi người một bình toong nước, nhiều hôm rất đói nhưng anh em đều đồng lòng vượt qua”, bà Ngâm kể.

Tại địa phương, chúng tôi còn được cán bộ xã đưa đến gặp nhân chứng khác là ông Hà Văn Cấm, năm nay đã 82 tuổi. Nói về sự kiện dân quân xã nhà bắn rơi máy bay, ông không khỏi tự hào: “Tôi là cán bộ xã phụ trách khâu hộ tịch hộ khẩu khi ấy. Tôi rất nhớ, đầu giờ chiều ngày 14/5/1967, khi có tin dân quân bắn rơi máy bay, mọi người tự hào với cảm xúc khó tả lắm! Xã tổ chức cuộc họp khẩn tại bản Tai Giác, triển khai cho dân sơ tán vào hang, khe núi và ven suối sát chân núi để trú ẩn vì sợ có máy bay khác đến ném bom trả thù. Sau này Ban Chỉ huy Quân sự huyện Quan Hóa cũ cũng xác nhận vết đạn trên xác máy bay là của súng K44 chứ không phải do pháo hay loại đạn khác”.

Ông Cao Bằng Nghĩa, nguyên Trưởng Phòng Văn hóa, nguyên Trưởng Ban Tuyên giáo Huyện ủy Quan Hóa cũ - một nhà nghiên cứu văn hóa và lịch sử địa phương cũng cung cấp cho chúng tôi nhiều thông tin liên quan mà ông từng thu thập được. Theo đó, dân quân địa phương phải bắc 6 cầu thang, hơn 10 lần cầu qua vực sâu, vượt vách núi dựng đứng mới bố trí được trận địa. Gần 20 ngày đêm phục kích trên núi cao, sương mù, 15 giờ 30 phút ngày 14/5/1967, 3 tốp máy bay từ hướng Tây Bắc bay tới, 1 tốp bổ nhào đánh cầu, 2 tốp bay qua đỉnh núi. Tổ trực chiến với 7 súng trường do xã đội trưởng Hà Văn Thể chỉ huy, kịp thời nổ súng bắn cháy một máy bay F105. Tên giặc lái nhảy dù, dân quân và bà con trong bản cùng các xã Thiên Phủ, Hiền Kiệt, Sơn Lư truy lùng bắt giặc lái. Sau chiến thắng này, Ủy ban Hành chính tỉnh Thanh Hóa tặng xã Phú Lệ cờ có chữ “Quyết tâm cao hơn núi”.