Phá vòng vây ở Pha Long

Có những trận chiến của cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc năm 1979 được nhắc đến nhiều vì quy mô. Nhưng cũng có những trận đánh trở thành ký ức đặc biệt bởi một lý do khác: những người lính ở đó đã chiến đấu trong hoàn cảnh gần như bị cô lập hoàn toàn.

Đồn Pha Long, thuộc huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai, là một nơi như thế.

Trong những ngày tháng 2-1979, Pha Long trở thành một “pháo đài” giữa vùng biên giới. Lực lượng đồn phải chống đỡ những đợt tiến công liên tiếp trong điều kiện ngày càng thiếu thốn. Đạn dược vơi dần, thương binh tăng lên, liên lạc gặp nhiều khó khăn.

Trong số những người chiến đấu tại đây có Lê Khắc Xuân, sinh năm 1953, quê ở Thiệu Vận, Thiệu Hóa, Thanh Hóa. Trước khi nhập ngũ, ông từng là công nhân cầu đường. Tháng 2-1975, ông nhập ngũ, sau đó tình nguyện lên biên giới phía Bắc và được biên chế về Đồn 133 Pha Long thuộc lực lượng Công an vũ trang Lào Cai.

Bốn năm sau, người lính trẻ ấy bước vào trận chiến thực sự khốc liệt.

Ngày 17-2-1979, chiến sự bùng nổ. Pha Long bị bao vây và liên tục hứng chịu các đợt tiến công. Những người lính trong đồn phải bám từng công sự, từng vị trí phòng thủ. Cuộc chiến kéo dài khiến lực lượng trong đồn bị thương vong và đạn dược ngày một cạn kiệt.

Đêm 20-2, tình hình trở nên đặc biệt khó khăn.

Chi bộ Đồn Pha Long họp bàn phương án phá vòng vây. Tài liệu cơ yếu phải được hủy, máy liên lạc phải được đập bỏ để không rơi vào tay đối phương. Nhiệm vụ lúc ấy không đơn giản là rút lui. Đó là tìm một con đường sống giữa vòng vây đang khép chặt, đồng thời đưa những người bị thương ra khỏi trận địa.

Lê Khắc Xuân được giao nhiệm vụ tìm đường.

Đêm biên giới chìm trong bóng tối. Phía trước là lực lượng đối phương, phía sau là những người đồng đội đang chờ. Con đường phải tìm không chỉ dành cho một người. Nó phải đủ an toàn để đưa thương binh, người còn sống và những gì còn lại của đơn vị thoát khỏi vòng vây.

Theo các tư liệu về trận đánh, Lê Khắc Xuân cùng những người còn sống đã đưa thương binh, liệt sĩ về tuyến sau rồi quay trở lại địa bàn chiến đấu. Đó là một chi tiết rất đáng chú ý trong câu chuyện về ông: sau khi thoát khỏi tình thế hiểm nghèo, ông không chọn ở lại phía sau mà tiếp tục trở lại với đồng đội.

Tháng 4-1979, từ người lính trung sĩ, Lê Khắc Xuân được phong vượt cấp lên chuẩn úy và được bổ nhiệm làm chính trị viên phó.

Ngày 19-12-1979, ông được Nhà nước tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Điều đáng nhớ trong câu chuyện Pha Long không chỉ là danh hiệu dành cho một cá nhân.

Đằng sau Lê Khắc Xuân là cả một tập thể đã chiến đấu trong tình thế đặc biệt khó khăn. Có người không trở về. Có người mang thương tật suốt đời. Có những người sống sót nhưng nhiều năm sau vẫn nhớ về đồng đội đã nằm lại nơi núi rừng biên giới.

Pha Long hôm nay đã không còn là chiến trường năm xưa.

Nhưng nếu đứng giữa vùng núi Mường Khương và hình dung lại những ngày tháng 2 năm 1979, người ta có thể hiểu vì sao những người lính năm ấy được gọi là những người đã “bám trụ” nơi tuyến đầu.

Lê Khắc Xuân sau này tiếp tục công tác trong lực lượng Bộ đội Biên phòng. Trong một cuộc trò chuyện với Báo Quân đội nhân dân, ông nói rằng điều khiến mình day dứt là món nợ đối với những người đồng đội đã hy sinh.

Có lẽ đó cũng là điều còn lại sâu nhất sau chiến tranh.

Không phải huân chương.

Không phải những lời ca ngợi.

Mà là ký ức về những người đã đứng cạnh nhau trong một đêm Pha Long, khi phía trước là vòng vây và phía sau là quê hương.

Và có những người, như Lê Khắc Xuân, sau khi tìm được đường sống cho đồng đội, lại quay trở vào nơi nguy hiểm.

Đó là một phần của thời hoa lửa nơi biên giới phía Bắc.