Phạm Hồng Thái
Phạm Hồng Thái (1895/1896 – 1924) là nhà hoạt động cách mạng Việt Nam thời cận đại, nổi bật trong Phong trào Đông Du và là người thực hiện vụ “tiếng bom Sa Diện” năm 1924 nhằm ám sát Toàn quyền Đông Dương Martial Henri Merlin. Hành động của ông trở thành biểu tượng tinh thần yêu nước và khơi dậy phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp.
Con đường hoạt động cách mạng
Sinh trong gia đình nhà nho yêu nước, Phạm Hồng Thái sớm chứng kiến sự áp bức của thực dân Pháp và nuôi chí phục quốc. Năm 1918, ông rời Việt Nam sang Xiêm rồi Quảng Châu, tham gia tổ chức Tâm Tâm Xã — một nhóm thanh niên cách mạng chủ trương hành động bạo động. Tháng 6 năm 1924, ông viết bản tuyên cáo chống tội ác thực dân, rồi cải trang ký giả vào khách sạn Victoria (Sa Diện, Quảng Châu) ném bom nhằm giết Toàn quyền Merlin, song thất bại. Bị truy bắt, ông gieo mình xuống sông Châu Giang tự vẫn ở tuổi 28.
“Tiếng bom Sa Diện” và dư âm
Sự kiện “Tiếng bom Sa Diện” gây chấn động dư luận Đông Á và được xem là lời cảnh tỉnh đầu tiên về ý chí độc lập của người Việt thời Pháp thuộc. Báo chí quốc tế đưa tin rộng rãi; trong nước, nhiều nhà yêu nước như Trần Huy Liệu đã sáng tác thơ ca ngợi. Dù thất bại về quân sự, hành động của ông được Nguyễn Ái Quốc đánh giá là “tiếng nổ mở đầu thời đại đấu tranh dân tộc”.
Tưởng niệm và di sản
Chính phủ Tôn Trung Sơn đã cho cải táng Phạm Hồng Thái tại Đài liệt sĩ Hoàng Hoa Cương, nơi an nghỉ của 72 liệt sĩ Cách mạng Tân Hợi 1911. Nhiều trường học, đường phố và di tích tại Việt Nam mang tên ông. Ngày 19 tháng 6 hằng năm được nhắc đến như một mốc son trong lịch sử cách mạng Việt Nam.
