Phạm Hồng Thái – Tiếng bom Sa Diện và ngọn lửa yêu nước đầu thế kỷ XX

Phạm Hồng Thái – Tiếng bom Sa Diện và ngọn lửa yêu nước đầu thế kỷ XX

Trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc Việt Nam, có những con người tuy ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng hành động và khí phách của họ đã trở thành biểu tượng bất tử. Phạm Hồng Thái là một người như thế. Ông đã hy sinh ở tuổi 28, nhưng tiếng bom Sa Diện năm 1924 do ông thực hiện đã vang dội khắp trong và ngoài nước, thức tỉnh tinh thần yêu nước của nhiều thế hệ thanh niên Việt Nam.

Phạm Hồng Thái sinh năm 1895, tên thật là Phạm Thành Tích, còn có tên tự là Phạm Đài, Nho Tư. Ông quê ở làng Do Nha, nay là xã Hưng Nhân, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An. Sinh ra trên mảnh đất giàu truyền thống yêu nước và hiếu học, từ sớm Phạm Hồng Thái đã mang trong mình tinh thần dân tộc và khát vọng được góp sức cứu nước.

Thời trẻ, ông rời quê ra học tại Trường Kỹ nghệ Hải Phòng, sau đó làm phu mỏ ở Hòn Gai. Chính những năm tháng sống giữa tầng lớp lao động nghèo, chứng kiến cảnh áp bức, bất công dưới ách thực dân, ông càng thêm căm thù chế độ đô hộ. Cũng tại đây, Phạm Hồng Thái có điều kiện tiếp xúc với các nhà cách mạng, được giác ngộ lý tưởng yêu nước và từng bước dấn thân vào con đường đấu tranh.

Cuối năm 1918, ông cùng một nhóm thanh niên yêu nước theo Vương Thúc Oánh, thành viên của Việt Nam Quang Phục hội, vượt biên sang Thái Lan rồi đến Quảng Châu, Trung Quốc. Quảng Châu lúc bấy giờ là nơi tụ hội của nhiều nhà yêu nước Việt Nam, nơi những thanh niên mang chí lớn cùng tìm đường giải phóng dân tộc.

Tại Quảng Châu, Phạm Hồng Thái học tập chính trị, tích cực hoạt động trong nhóm Tâm Tâm xã do các đồng chí Hồ Tùng Mậu, Lê Hồng Phong, Lê Hồng Sơn chỉ đạo. Với lòng nhiệt huyết và tinh thần dấn thân, ông được tổ chức cử đi Thượng Hải, Hồng Kông, Nhật Bản để tuyên truyền, vận động kiều bào Việt Nam ở nước ngoài hướng về Tổ quốc, ủng hộ phong trào cách mạng.

Năm 1924, khi nghe tin Toàn quyền Đông Dương Martial Henri Merlin sang Nhật Bản để điều đình với chính quyền Nhật nhằm trục xuất các nhà cách mạng Việt Nam, tổ chức đã quyết định hành động. Trên đường trở về, Merlin cùng đoàn tùy tùng dừng lại tại Quảng Châu và ở khách sạn Victoria, khu Sa Diện. Phạm Hồng Thái được giao nhiệm vụ ám sát Merlin.

Đêm 18/6/1924, Phạm Hồng Thái cải trang thành nhà báo, lọt vào khách sạn nơi Merlin đang dự tiệc. Trong giây phút quyết định, ông ném một quả bom nhỏ vào giữa bàn tiệc. Bom nổ, một số nhân vật Pháp và người nước ngoài thiệt mạng, nhưng Merlin chỉ bị thương nhẹ. Dù mục tiêu chính chưa bị tiêu diệt, tiếng nổ ấy đã làm chấn động dư luận, khiến thực dân Pháp hoang mang và làm bừng lên niềm cảm phục trong lòng những người Việt Nam yêu nước.

Sau khi ném bom, Phạm Hồng Thái nhanh chóng thoát ra ngoài. Bọn cảnh vệ truy đuổi ráo riết, đạn bắn phía sau không ngớt. Trước tình thế hiểm nghèo, ông gieo mình xuống dòng Châu Giang và anh dũng hy sinh ngay trong đêm ấy. Khi ấy, ông mới 28 tuổi.

Thi hài Phạm Hồng Thái được chôn cất ở chân đồi Bạch Vân. Đến tháng 3/1925, chính quyền Quảng Châu cho cải táng, đưa di cốt ông vào Nghĩa trang Hoàng Hoa Cương, nơi yên nghỉ của 72 liệt sĩ cách mạng Tân Hợi năm 1911. Việc một người thanh niên Việt Nam được an táng bên cạnh những liệt sĩ cách mạng Trung Quốc là sự ghi nhận đối với khí phách, tinh thần hy sinh và ý nghĩa quốc tế của hành động yêu nước mà ông đã thực hiện.

Tiếng bom Sa Diện tuy không giết được Merlin, nhưng đã tạo nên tiếng vang lớn. Nó như một hồi chuông thức tỉnh, khơi dậy tinh thần đấu tranh của các tổ chức cách mạng trong nước, cổ vũ lớp thanh niên Việt Nam tiếp tục đứng lên vì độc lập dân tộc. Hành động của Phạm Hồng Thái cho thấy ý chí không cam chịu làm nô lệ, khát vọng phá tan xiềng xích thực dân và niềm tin mãnh liệt vào con đường cứu nước.

Phạm Hồng Thái ra đi khi tuổi đời còn trẻ, nhưng tên tuổi ông đã trở thành biểu tượng của chủ nghĩa yêu nước đầu thế kỷ XX. Ông là hình ảnh tiêu biểu của lớp thanh niên Việt Nam dám nghĩ, dám làm, dám hy sinh vì nghĩa lớn; là ngọn lửa góp phần soi đường cho phong trào cách mạng Việt Nam trong những năm tháng còn nhiều gian nan, thử thách.

Tiếng bom Sa Diện đã lùi xa hơn một thế kỷ, nhưng âm vang của nó vẫn còn trong lịch sử dân tộc. Phạm Hồng Thái đã ngã xuống nơi đất khách, nhưng lòng yêu nước, khí phách hiên ngang và tinh thần hy sinh của ông mãi mãi sống trong trái tim các thế hệ Việt Nam hôm nay và mai sau.