Phạm Ngũ Lão
Phạm Ngũ Lão (1255–1320) là danh tướng kiệt xuất của triều Trần, nổi tiếng văn võ song toàn và trung nghĩa. Ông góp công lớn trong hai cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông, được phong đến chức Điện súy Thượng tướng quân, là con rể của Trần Hưng Đạo, và cũng là một nhà thơ tiêu biểu với bài “Thuật hoài” thể hiện chí khí anh hùng thời Đông A.
Thân thế và con đường binh nghiệp
Sinh trong gia đình nông dân, Phạm Ngũ Lão sớm bộc lộ chí lớn “lập công danh với non sông”. Truyền thuyết kể ông được Trần Hưng Đạo phát hiện khi đang mải nghĩ việc binh mà không hay bị giáo đâm vào đùi. Từ đó ông trở thành môn khách và được gả con gái. Trong các cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông (1285, 1287–1288), ông chỉ huy nhiều trận lớn như Chương Dương, Tây Kết, Nội Bàng, góp phần làm nên thắng lợi quyết định cho Đại Việt.
Công lao và danh hiệu
Dưới thời Trần Nhân Tông và Trần Anh Tông, ông liên tục được trọng dụng, nhiều lần dẹp yên giặc Ai Lao và Chiêm Thành. Với năm chiến công hiển hách, ông được ban “Ngũ phù” – năm thẻ binh phù quý hiếm. Uy danh của ông khiến quân thù kính nể, gọi là “Hổ tướng họ Phạm”.
Phạm Ngũ Lão – nhà thơ và biểu tượng khí phách
Không chỉ là chiến tướng, ông còn để lại hai bài thơ, trong đó Thuật hoài là tác phẩm tiêu biểu cho hào khí Đông A:
Hoành sóc giang sơn cáp kỷ thu,
Tam quân tì hổ khí thôn Ngưu.
Nam nhi vị liễu công danh trái,
Tu thính nhân gian thuyết Vũ hầu.
Bài thơ thể hiện khát vọng lập công báo quốc và lý tưởng “công danh nam tử” của người anh hùng đời Trần.
