Phạm Quang Lễ
Năm 1946, tại một bến cảng ở Pháp, có một người đàn ông Việt Nam lặng lẽ đứng giữa dòng người tấp nập. Ông mang tên Phạm Quang Lễ, một kỹ sư tài năng, từng học tại những trường danh tiếng bậc nhất châu Âu. Trước mặt ông là một tương lai rộng mở: công việc ổn định, mức lương cao, cuộc sống đủ đầy. Nhưng trong tim ông, hình ảnh đất nước bị giày xéo bởi chiến tranh luôn day dứt không nguôi.
Khi gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông chỉ nói một câu ngắn gọn:
“Thưa Bác, con muốn được trở về để làm vũ khí cho bộ đội ta.”
Bác Hồ lặng đi giây lát rồi nắm chặt tay ông. Từ giây phút ấy, Phạm Quang Lễ lấy tên mới là Trần Đại Nghĩa, bắt đầu một cuộc đời khác – cuộc đời của một người trí thức đem tài năng hiến trọn cho Tổ quốc.
Trở về Việt Nam, Trần Đại Nghĩa không có phòng thí nghiệm hiện đại, không có máy móc tiên tiến. Thứ ông có chỉ là rừng núi Việt Bắc, vài dụng cụ thô sơ và những người thợ chưa từng học qua kỹ thuật. Nhưng bằng trí tuệ và lòng kiên trì, ông cùng đồng đội mày mò nghiên cứu từng bản vẽ, từng mảnh thép. Những khẩu súng, quả đạn đầu tiên ra đời trong điều kiện thiếu thốn đến khó tin.
Có lần thử nghiệm thất bại, mảnh kim loại văng ra làm ông bị thương. Máu chảy, nhưng ông chỉ băng sơ rồi tiếp tục làm việc. Ông thường nói với anh em:
“Mỗi khẩu súng làm ra sớm một ngày là bớt đi một ngày hy sinh của chiến sĩ ngoài mặt trận.”
Những vũ khí do Trần Đại Nghĩa và cộng sự chế tạo đã góp phần quan trọng trong các chiến dịch lớn, đặc biệt là chiến thắng Điện Biên Phủ lịch sử. Từ rừng núi heo hút, trí tuệ Việt Nam đã đối đầu và chiến thắng vũ khí hiện đại của kẻ thù.
Sau hòa bình, Trần Đại Nghĩa không nghỉ ngơi. Ông tiếp tục đặt nền móng cho khoa học – kỹ thuật nước nhà, đào tạo nhiều thế hệ kỹ sư, nhà khoa học. Dù giữ nhiều chức vụ quan trọng, ông sống giản dị, khiêm nhường, luôn tự nhận mình chỉ là “một người làm kỹ thuật”.
Khi được hỏi điều gì khiến ông tự hào nhất trong đời, Trần Đại Nghĩa chỉ mỉm cười:
“Tôi đã chọn đúng lúc để trở về.”
Câu chuyện về Trần Đại Nghĩa là câu chuyện của trí tuệ gắn liền với lòng yêu nước, của một con người sẵn sàng từ bỏ vinh hoa để đứng về phía Tổ quốc khi đất nước cần nhất
