Phạm Thận Duật
Phạm Thận Duật, tự là Quan Sơn, hiệu là Vọng Sơn, sinh ra tại làng Yên Ninh, tổng Yên Ninh, huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình. Ông xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo hiếu học, đỗ Cử nhân năm 1850 dưới triều vua Tự Đức và trải qua nhiều vị trí quan trọng như Tuần phủ Tuyên Quang, Quan phòng Sứ, Thượng thư bộ Hình, Hà Ninh Tổng đốc kiêm Ngự sử. Bước ngoặt hoạt động cách mạng của ông bắt đầu từ những năm 1880, khi ông đứng về phe chủ chiến trong triều đình nhà Nguyễn do Tôn Thất Thuyết đứng đầu, kiên quyết chống lại sự xâm lược của thực dân Pháp. Công lao đáng chú ý của Phạm Thận Duật là việc bí mật cùng Tôn Thất Thuyết lập ra các "Sơn phòng" kiên cố ở vùng núi Quảng Trị, Thanh Hóa để làm căn cứ kháng chiến lâu dài, tích trữ lương thực, khí giới chuẩn bị cho phong trào Cần Vương. Ông cũng là người trực tiếp tham gia soạn thảo chiếu Cần Vương lịch sử, kêu gọi nhân dân cả nước đứng lên phò vua cứu nước. Sau khi cuộc phản công tại Kinh thành Huế thất bại vào tháng 7 năm 1885, ông hộ giá vua Hàm Nghi ra căn cứ Quảng Trị và được phong làm Tán lý Quân vụ. Về kết cục, trên đường sang Trung Quốc để liên lạc ngoại giao và tìm nguồn viện trợ cho phong trào Cần Vương, Phạm Thận Duật không may bị quân Pháp phục kích bắt giữ tại vùng biển Bắc Bộ vào tháng 7 năm 1885. Dù bị giặc mua chuộc và tra tấn dã man, ông vẫn giữ vững khí tiết thà chết không hàng. Mùa thu năm 1885, trên đường bị thực dân Pháp đày sang đảo Tahiti (Thái Bình Dương), ông đã anh dũng hy sinh trên tàu chiến Pháp do kiệt sức và nhịn ăn phản đối. Thi hài ông được thủy táng xuống đại dương.
Tấm gương trung liệt của ông được lịch sử ghi danh là một sĩ phu kiên trung bất khuất; tên ông hiện nay được đặt cho nhiều đường phố và trường học tại Hà Nội, Ninh Bình.
