PHẠM THỊ LIÊN – NGƯỜI MẸ CÓ HAI THẾ HỆ BÀ MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG

Ở ấp Lý Ấn, xã Hưng Mỹ, tỉnh Cà Mau, Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Phạm Thị Liên đã bước qua tuổi 94 nhưng vẫn giữ được sự minh mẫn và nhớ rõ nhiều câu chuyện của những năm tháng chiến tranh. Trong căn nhà của mẹ, những tấm bằng ghi nhận danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng của mẹ ruột, mẹ chồng và chính mẹ Liên được gìn giữ trang trọng. Ba tấm bằng cùng hiện diện trong một mái nhà, tạo nên một câu chuyện đặc biệt về sự hy sinh của nhiều thế hệ phụ nữ trong cùng một gia đình.

Những năm chiến tranh, Hưng Mỹ là một vùng căn cứ cách mạng quan trọng. Trong điều kiện bom đạn và những cuộc càn quét diễn ra thường xuyên, mẹ Liên vừa chăm lo gia đình, nuôi dạy các con, vừa tham gia nuôi giấu cán bộ, góp phần giữ vững hậu phương cho lực lượng cách mạng. Công việc của một người mẹ ở vùng chiến sự không có tiếng súng trực tiếp, nhưng luôn đi cùng hiểm nguy: giữ nhà, giữ con, giữ cơ sở và giữ niềm tin trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt.

Gia đình mẹ Liên có một truyền thống đặc biệt. Mẹ ruột của mẹ là bà Tô Thị Ba và mẹ chồng là bà Phạm Thị Cao đều được Nhà nước tặng, truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Sau này, chính mẹ Phạm Thị Liên cũng được phong tặng danh hiệu cao quý ấy. Như vậy, trong cùng một gia đình có hai thế hệ phụ nữ được Nhà nước ghi nhận là Bà mẹ Việt Nam Anh hùng – một dấu ấn đặc biệt về những đóng góp và mất mát của gia đình đối với cách mạng.

Nhưng phía sau những tấm bằng trang trọng ấy là những mất mát rất riêng của một người mẹ. Người con trai lớn của mẹ, liệt sĩ Huỳnh Văn Việt, hy sinh năm 1971, khi mới 19 tuổi. Ngày con lên đường, mẹ không thể biết đó sẽ là lần cuối cùng mình nhìn thấy người con trai. Với một người mẹ, lời hẹn ngày trở về của con có lẽ luôn được giữ trong lòng như một điều chắc chắn; nhưng chiến tranh đã khép lại lời hẹn ấy bằng một tin báo tử.

Huỳnh Văn Việt ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Năm ấy, mẹ Liên phải đối diện với nỗi đau mất đi người con lớn trong gia đình. Nhưng chiến tranh chưa dừng lại ở đó. Người chồng của mẹ, liệt sĩ Huỳnh Văn Nhậm, cũng hy sinh trong chiến đấu sau đó. Các nguồn của Báo Cà Mau trước đây ghi ông Nhậm hy sinh năm 1973, trong khi bài viết mới hơn của Báo Quân đội nhân dân ghi năm 1972. Vì có sự khác biệt giữa hai nguồn chính thống, bài viết này không khẳng định tuyệt đối năm hy sinh của ông Nhậm mà chỉ xác định ông hy sinh sau người con Huỳnh Văn Việt trong thời kỳ chiến tranh.

Điều đặc biệt là sự hy sinh trong gia đình mẹ Liên không chỉ dừng ở chồng và con. Hai người con gái của mẹ cũng tiếp bước truyền thống gia đình, tham gia kháng chiến, một người làm y tá quân y, một người làm giao liên của huyện. Nếu người mẹ là hậu phương nuôi giấu cán bộ, người cha và người con trai trực tiếp tham gia chiến đấu, thì những người con gái cũng chọn cho mình những nhiệm vụ phục vụ cách mạng. Mỗi người một vị trí, nhưng đều cùng góp sức trong cuộc chiến mà gia đình đã phải trả giá bằng những mất mát không thể bù đắp.

Báo Cà Mau từng ghi lại một ký ức rất đời thường của mẹ Liên về chồng. Ông Huỳnh Văn Nhậm khi ấy hoạt động trong lực lượng dân quân của tỉnh, có khi cả tháng mới trở về nhà một lần. Trong những lần hiếm hoi ấy, hai vợ chồng vẫn có những phút giận hờn, lo lắng rất đỗi bình thường của một gia đình. Chính vì vậy, khi ông hy sinh, mất mát đối với mẹ không chỉ là mất đi một người đồng đội trong cuộc kháng chiến, mà còn là mất đi người bạn đời đã cùng mình chia sẻ cuộc sống và nuôi dạy các con.

Năm tháng trôi qua, những đau thương riêng dần được mẹ đặt bên cạnh một niềm tự hào lớn hơn. Mẹ từng chia sẻ rằng chồng và con đã hy sinh vì độc lập của đất nước; dù đau buồn, mẹ vẫn tự hào về sự hy sinh ấy. Với mẹ, những người đã nằm xuống không chỉ là người thân của một gia đình, mà còn là những người đã góp phần làm nên ngày đất nước hòa bình.

Ngày nay, ở tuổi gần bách niên, mẹ Liên sống cùng con cháu trong sự chăm sóc của gia đình, chính quyền và các đơn vị nhận phụng dưỡng. Báo Quân đội nhân dân ghi nhận mẹ vẫn minh mẫn, thường nhắc con cháu về truyền thống quê hương và những năm tháng cách mạng. Những đoàn cán bộ, chiến sĩ đến thăm mẹ không chỉ mang theo sự chăm lo vật chất mà còn là sự tri ân đối với một người phụ nữ đã dành phần lớn cuộc đời mình cho gia đình và đất nước.

Một hình ảnh rất đẹp được Báo Quân đội nhân dân ghi lại trong lần đến thăm mẹ: trước lúc chia tay, mẹ Liên cất tiếng hát vọng cổ tặng đoàn cán bộ, chiến sĩ. Giọng hát của người mẹ đã đi qua gần một thế kỷ mang theo âm hưởng của miền đất Cà Mau và những ký ức của một đời người. Trong khoảnh khắc ấy, người ta có thể cảm nhận rằng chiến tranh dù đã lùi xa, nhưng ký ức về quê hương, về những người đã hy sinh và về những năm tháng mẹ từng trải qua vẫn còn hiện diện rất sâu trong tâm trí mẹ.

Câu chuyện của Phạm Thị Liên đặc biệt không chỉ bởi mẹ là một Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Điều đáng nhớ hơn là một gia đình có hai thế hệ phụ nữ cùng được phong tặng, truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng; trong đó, những người con của mẹ Liên tiếp tục tham gia kháng chiến. Ba tấm bằng được đặt trong cùng một gian nhà vì thế không chỉ là những phần thưởng của Nhà nước, mà còn là dấu tích của nhiều cuộc đời đã đi qua chiến tranh bằng sự hy sinh và lòng thủy chung với quê hương.

Từ câu chuyện của mẹ Liên, có thể nhìn thấy một lát cắt rất khác của chiến tranh: không phải những trận đánh, mà là những người ở lại phía sau trận đánh. Đó là người mẹ nuôi giấu cán bộ, người vợ tiễn chồng ra trận, người mẹ tiễn con lên đường rồi nhận tin báo tử, và những người con gái tiếp tục bước vào kháng chiến. Những hy sinh ấy âm thầm hơn tiếng súng ngoài chiến trường, nhưng chính chúng đã tạo nên hậu phương để cuộc chiến có thể kéo dài và đi đến ngày hòa bình.