Phạm Thị Thìn
Viên đạn bay ra từ nòng súng, sẽ xuyên vào đâu? Người ta thường nghĩ nó chỉ cắt qua thân thể một người lính ngoài chiến trường. Nhưng chiến tranh bao giờ cũng tàn nhẫn hơn thế. Mỗi viên đạn không chỉ xuyên qua ngực nơi trận mạc, mà còn xoáy thẳng vào trái tim của người mẹ lặng lẽ chờ tin con giữa căn nhà nhỏ quê nhà. Vết thương ngoài chiến trường rồi sẽ được đất trời vỗ về, nhưng vết thương trong lòng người mẹ thì cứ hở miệng mãi như thể thời gian nào cũng phải cúi đầu trước nỗi đau của họ.
Ở xã Hòa Khương, huyện Hòa Vang, căn nhà của Mẹ Việt Nam Anh hùng Phạm Thị Thìn, nay đã trăm tuổi, lúc nào cũng có người ra vào thăm hỏi. Trên bàn thờ hai liệt sĩ, chồng và con trai mẹ, khói hương không lúc nào tắt. Ấy vậy mà mỗi khi nhìn vào khung di ảnh, mẹ lại như mất thêm một lần nữa. Mẹ vẫn hay nghẹn giọng nói với khách: “Nhà đông, cơm ngon như rứa mà thiếu chồng, thiếu con. Thằng Hai chừ vẫn không biết hắn nằm mô cả…” Câu nói ấy không phải chỉ là nỗi buồn, nó là cả một đời chờ đợi, cả quãng dài mỏi mòn mà người mẹ đã gánh trên vai từ những năm bom đạn.
Tiếng súng năm xưa đã lấy đi của mẹ mái ấm từng đầy ắp tiếng cười. Nó lấy đi người chồng từng che chở cả gia đình. Nó lấy đi đứa con trai đầu mà mẹ thương như một phần thân thể. Nhưng đau đớn hơn cả cái ngày nhận giấy báo tử, là việc mẹ chưa một lần biết nơi con mình nằm lại giữa đất trời rộng lớn. Nỗi đau ấy không có hình thù, không có màu sắc, chỉ có sự âm ỉ, lặng lẽ, nhưng lúc nào cũng ở đó, như một viên đạn không bao giờ chịu rút ra khỏi trái tim người mẹ.
Người ta nói chiến tranh cướp đi tuổi trẻ của đàn ông, nhưng với những người mẹ như Mẹ Phạm Thị Thìn, nó cướp đi cả cuộc đời. Mẹ từng có một mái nhà đông đúc, nơi mỗi bữa cơm chan đầy tiếng nói cười, nơi bàn tay người chồng thô ráp mà ấm áp luôn phủ lên cuộc sống nhỏ bé của mẹ sự bình yên. Rồi khi kháng chiến gọi tên, ông đi. Con trai đầu lòng của mẹ - thằng Hai, cũng nối bước cha, rời quê khi tóc còn xanh, bàn tay còn chai chưa kịp dày. Mẹ tiễn họ ra ngõ bằng những lời dặn đơn sơ: “Ráng giữ mình… hòa bình rồi về.”
Nhưng chiến tranh đâu bao giờ trả lại những lời hứa.Vậy mà giữa những trận bom trút xuống, lời hứa của đứa con ngày nào bỗng trở nên mong manh như một sợi chỉ mảnh, chỉ một nhịp rung khẽ của chiến tranh cũng đủ khiến nó đứt đoạn. Tin dữ từ mặt trận tìm đến ngôi nhà nhỏ ấy bằng cách tàn nhẫn nhất. Người ta mang đến cho mẹ mảnh giấy báo tử của chồng, rồi sau đó là của con trai. Hai mảnh giấy nhỏ, nhưng đủ để xé toạc trái tim cả đời tần tảo của mẹ. Mẹ lặng đi. Không khóc gào. Không quỵ ngã. Chỉ ngồi trước hiên nhà, đôi mắt đỏ hoe nhìn về phía triền núi xa, nơi mẹ tin chồng con mình đã nằm lại.
Vậy mà ngay cả cái quyền biết nơi con nằm xuống, mẹ cũng không có. Nỗi đau của một người mẹ mất con đã lớn, nhưng nỗi đau không biết con mình đang ở nơi đâu còn lớn hơn gấp bội. “Thằng Hai chừ vẫn không biết hắn nằm mô cả…” , mỗi lần mẹ nói câu ấy, giọng mẹ lại run lên, như thể chỉ một làn gió nhẹ thôi cũng đủ chạm vào vết thương chưa bao giờ khép lại.
Nhưng mẹ vẫn sống. Sống với tất cả sự bền bỉ và dịu dàng mà một người phụ nữ Việt Nam có thể gom góp từ chính nỗi đau của mình. Mẹ chăm chút bàn thờ chồng con mỗi ngày, thắp nén hương thật thẳng, đặt bát cơm thật đầy, như thể chỉ cần mẹ gìn giữ đủ lâu, một ngày nào đó họ sẽ khép cửa bước vào, gọi nhỏ: “Má ơi.” Và chính từ những nỗi đau sâu nhất, mẹ trở thành biểu tượng đẹp nhất. Mẹ ấy không có vòng hoa chiến công, không có huy chương sáng loáng. Mẹ chỉ có trái tim — nhưng trái tim ấy lớn đến mức chở được cả một phần lịch sử của quê hương Hòa Khương, Hòa Vang.
Hôm nay, khi căn nhà nhỏ ở Hòa Khương vẫn nghi ngút khói hương, người ta nhìn Mẹ Việt Nam Anh hùng Phạm Thị Thìn không chỉ như một cụ già trăm tuổi, mà như một ngọn lửa lặng lẽ của thời chiến còn âm ỉ đến tận bây giờ. Nỗi đau mất chồng, mất con đã bào mòn cả cuộc đời mẹ, nhưng chính sự chịu đựng ấy lại tạo nên vẻ đẹp kiêu hãnh nhất của người mẹ Việt Nam: không oán than, không đòi hỏi, chỉ bền bỉ giữ một niềm tin rằng chồng con mình vẫn đâu đó quanh mái nhà này. Và mỗi làn khói hương bay lên từ bàn thờ liệt sĩ như nối liền hiện tại bình yên với quá khứ đầy máu lửa, nhắc chúng ta rằng hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng chính trái tim của những người mẹ thầm lặng ấy. Chỉ cần nhìn mẹ một lần, ta hiểu rằng đất Đà Nẵng – Hòa Vang vẫn đứng vững đến hôm nay là nhờ những người đã mất tất cả… mà vẫn trao cho Tổ quốc tất cả.
