PHẠM TIẾN DUẬT – NGƯỜI LÍNH LÁI XE VÀ NHỮNG CÂU CHUYỆN TRƯỜNG SƠN

Năm 1964, chàng trai Phạm Tiến Duật rời giảng đường để nhập ngũ.

Ông không biết rằng những năm tháng phía trước sẽ đưa mình đến một nơi mà sau này trở thành một phần quan trọng nhất trong cuộc đời và sự nghiệp:

Trường Sơn.

Ở đó không có những con đường bình yên.

Có những cung đường ngày hôm trước còn nguyên vẹn, hôm sau đã đầy hố bom.

Có những đoàn xe vừa xuất phát đã phải đối mặt với máy bay địch.

Có những người lính trẻ đi vào rừng với tuổi đời còn rất ít, nhưng chỉ sau một thời gian ngắn đã quen với tiếng bom, tiếng động cơ và những chuyến xe xuyên đêm.

Phạm Tiến Duật sống giữa những con người ấy.

Ông đi.

Ông quan sát.

Ông trò chuyện.

Và ông viết.

Những chiếc xe không kính

Có lẽ không hình ảnh nào gắn với thơ Phạm Tiến Duật rõ hơn những chiếc xe không kính.

Những chiếc xe vận tải chạy trên Trường Sơn thường xuyên phải đối mặt với bom đạn.

Kính chắn gió bị bom phá.

Thân xe bị đạn xuyên.

Nhưng xe vẫn phải chạy.

Và người lính vẫn phải lái.

Phạm Tiến Duật nhìn thấy trong những chiếc xe thiếu thốn ấy không phải sự mất mát, mà trước hết là tinh thần của những người lính trẻ.

Xe không kính thì nhìn thẳng vào đất trời.

Bụi phủ thì phủi bụi.

Mưa xối thì mặc mưa.

Nguy hiểm đến đâu, họ vẫn tiếp tục đưa xe về phía trước.

Chính từ những điều tưởng như rất bình thường ấy, Phạm Tiến Duật đã tạo nên một hình tượng đặc biệt:

người lính lái xe Trường Sơn – ngang tàng, trẻ trung, lạc quan và không chịu khuất phục trước bom đạn.

Sau tay lái là những người lính rất trẻ

Điều đặc biệt trong thơ Phạm Tiến Duật là ông không biến người lính thành những hình tượng xa vời.

Họ rất đời.

Họ có thể vừa lái xe vừa cười.

Có thể ngồi bên nhau giữa một khoảng rừng.

Có thể chia nhau điếu thuốc.

Có thể kể chuyện gia đình.

Có thể nhớ một cô gái ở quê nhà.

Và cũng có thể ngay sau đó phải lao xe qua một cung đường đầy bom.

Đó chính là chiến tranh qua con mắt của một người trẻ.

Có gian khổ, nhưng không bi lụy.
Có hiểm nguy, nhưng không mất niềm tin.
Có nỗi nhớ, nhưng vẫn lên đường.

Phạm Tiến Duật đã nhìn thấy chất trẻ ấy và đưa nó vào thơ.

Trường Sơn không chỉ có người lính lái xe

Nếu chỉ có những người lái xe, câu chuyện Trường Sơn sẽ chưa đầy đủ.

Bên cạnh những đoàn xe là những cô gái thanh niên xung phong.

Họ đứng giữa những cung đường đầy bom để san lấp hố, mở đường, bảo đảm cho xe đi qua.

Có những cô gái còn rất trẻ.

Có người vừa cười nói với đồng đội hôm nay, ngày mai đã không còn trở về.

Phạm Tiến Duật đã viết về họ bằng một tình cảm rất đặc biệt.

Trong “Gửi em, cô thanh niên xung phong”, phía sau hình ảnh một cô gái trên tuyến đường là cả một thế hệ thanh niên đã đặt tuổi trẻ của mình vào cuộc chiến.

Trường Sơn vì thế không chỉ là câu chuyện của những đoàn xe.

Đó là câu chuyện của những người đã làm nên con đường.

Một nhà thơ không đứng ngoài cuộc chiến

Phạm Tiến Duật khác với một người chỉ đứng bên ngoài để quan sát chiến tranh.

Ông là người trong cuộc.

Ông sống cùng những người lính.

Nghe tiếng bom.

Đi trên những cung đường Trường Sơn.

Chứng kiến những mất mát.

Và chính vì thế, thơ ông có một thứ rất riêng:

hơi thở của đời sống chiến trường.

Những câu thơ không quá cầu kỳ.

Nhiều khi rất tự nhiên, như một câu chuyện được kể bên cánh rừng sau một chuyến xe.

Nhưng chính sự tự nhiên ấy lại khiến người đọc cảm nhận được chiến tranh một cách gần gũi.

Đằng sau tiếng cười của người lính là hiểm nguy.

Đằng sau vẻ ngang tàng là nỗi nhớ.

Đằng sau mỗi chuyến xe là những người có thể không trở về.

Những người lính đi qua Trường Sơn

Nhiều năm sau chiến tranh, những con đường Trường Sơn đã thay đổi.

Những đoàn xe quân sự không còn chạy xuyên đêm.

Những người lính năm xưa đã trở về với cuộc sống đời thường.

Nhưng những câu thơ của Phạm Tiến Duật vẫn còn đó.

Mỗi khi đọc lại “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”, người ta vẫn hình dung được những chiếc xe trần trụi giữa Trường Sơn.

Vẫn thấy những người lính trẻ ngồi bên nhau.

Vẫn nghe được tiếng cười giữa bom đạn.

Và vẫn nhận ra một điều:

Chiến tranh có thể lấy đi của con người rất nhiều thứ, nhưng không dễ dàng lấy đi được tuổi trẻ, tình đồng đội và niềm tin vào ngày mai.

HOA LỬA

Phạm Tiến Duật không để lại cho hậu thế chỉ những bài thơ về chiến tranh.

Ông để lại chân dung của một thế hệ.

Một thế hệ bước vào Trường Sơn khi tuổi đời còn rất trẻ.

Họ lái xe qua bom đạn.

Họ mở đường.

Họ chiến đấu.

Họ yêu.

Họ nhớ nhà.

Họ cười giữa những ngày khốc liệt nhất.

Và họ đi về phía trước.

Phạm Tiến Duật – người lính, nhà thơ của Trường Sơn; người đã dùng những câu thơ rất đời để kể lại một thời tuổi trẻ rất đỗi hào hùng.

Có những người lính cầm súng để chiến đấu.

Có những người lính cầm lái để đưa hàng ra trận.

Và có một người lính đã cầm bút để giữ lại câu chuyện của họ cho những thế hệ sau.

Đó là Phạm Tiến Duật.