Phạm Tuân

gày 23/7/1980, từ sân bay vũ trụ Baikonur, Phạm Tuân cùng phi hành gia Liên Xô Viktor Gorbatko thực hiện chuyến bay trên tàu Soyuz 37. Chuyến bay kéo dài 8 ngày đã đưa ông trở thành người Việt Nam đầu tiên và cũng là người châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ, ghi dấu một cột mốc đặc biệt trong lịch sử khoa học và hàng không vũ trụ Việt Nam.

Nhưng cuốn sách cho thấy, hành trình ấy không hề bằng phẳng.

Đầu năm 1979, khi Việt Nam tuyển chọn phi công tham gia chương trình đào tạo phi hành gia, Phạm Tuân không có tên trong danh sách, bởi ông đang học tại Học viện Không quân Gagarin ở Liên Xô. Chỉ khi đợt tuyển chọn trong nước chưa đủ số lượng theo yêu cầu, ông mới được đưa vào danh sách bổ sung. Ngay chính Phạm Tuân cũng từng nghĩ mình chỉ là một ứng viên dự bị, bởi nhiều năm trước ông từng không đạt yêu cầu trong lần khám tuyển phi công.

Thế nhưng, từ nhóm ứng viên bổ sung, Phạm Tuân lần lượt vượt qua các vòng tuyển chọn để trở thành thành viên đội bay chính thức. Theo tác giả Nguyễn Công Huy, ở Phạm Tuân luôn có những điều "khang khác". "Thông thường trong đào tạo phi công, người ta hay rớt từ diện học phi công xuống được đào tạo kỹ thuật. Phạm Tuân lại lội ngược dòng, từ đang học kỹ thuật được chuyển lên học bay". Chính hành trình "lội ngược dòng" ấy đã làm nên người phi công sau này trở thành người Việt Nam đầu tiên bay vào vũ trụ.

Cuốn sách cũng tái hiện những tháng ngày huấn luyện vô cùng khắc nghiệt. Từ các vòng tuyển chọn, rèn luyện thể lực, tâm sinh lý đến những bài kiểm tra khả năng chịu đựng của cơ thể trong môi trường đặc biệt đều được kể lại bằng nhiều tư liệu và ký ức của những người trong cuộc. Trong đó có bài thử ngồi trên ghế quay tốc độ cao liên tục để đánh giá khả năng chịu đựng của hệ tiền đình. Theo tác giả, Phạm Tuân là người duy nhất vượt qua bài kiểm tra này mà không rơi vào trạng thái buồn nôn hay mất thăng bằng.

Qua từng trang sách, độc giả được theo chân Phạm Tuân từ giây phút phóng tàu đầy hồi hộp, những ngày làm việc trên quỹ đạo, các thí nghiệm trong không gian đến cuộc hạ cánh giữa sa mạc. Những chi tiết ấy giúp người đọc hiểu rằng chuyến bay lịch sử năm 1980 chưa bao giờ là một cuộc dạo chơi, mà là kết quả của ý chí, nghị lực và quá trình rèn luyện nghiêm ngặt.

Sau gần nửa thế kỷ, điều Phạm Tuân nhớ nhất lại không phải là danh hiệu người đầu tiên của Việt Nam bay vào vũ trụ. Chia sẻ tại buổi giao lưu, Trung tướng Phạm Tuân nói: "Điều hạnh phúc nhất là chúng ta đã đi đến nơi, về đến chốn. Đó không phải thành công của riêng tôi mà là công sức của cả một tập thể. Tôi trở về an toàn không chỉ vì bản thân mình mà còn vì sự thành công của cả chương trình".

Theo ông, mỗi chuyến bay vào không gian đều tiềm ẩn vô vàn rủi ro và là kết quả của sự phối hợp của hàng nghìn con người, từ các nhà khoa học, kỹ sư, chuyên gia đến đội ngũ phục vụ mặt đất. Sau khi trở về Trái đất, ông gần như không có thời gian nghỉ ngơi vì liên tục tham gia các cuộc kiểm tra y tế, làm việc với các nhà khoa học và trả lời phỏng vấn. Song điều khiến ông hạnh phúc nhất vẫn là được hoàn thành nhiệm vụ và gặp lại đồng đội, người thân.