PHẠM TUÂN – NGƯỜI BAY VÀO ĐÊM LỬA

Chiến tranh Việt Nam – Chiến dịch “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không”, tháng 12 năm 1972.

Tháng 12 năm 1972, cuộc chiến tranh bước vào một trong những giai đoạn ác liệt nhất. Từ ngày 18 đến 29/12, Mỹ tiến hành chiến dịch không kích quy mô lớn bằng B-52 và các loại máy bay chiến thuật vào Hà Nội, Hải Phòng cùng một số địa phương miền Bắc. Trong những ngày đêm ấy, quân và dân miền Bắc phải đối mặt với một cuộc tập kích đường không dữ dội, còn các chiến sĩ Không quân Nhân dân Việt Nam ngày đêm tìm cách đánh chặn những chiếc B-52 trên bầu trời.

Tháng 12 năm 1972, Hà Nội bước vào những đêm không ngủ. Khi màn đêm buông xuống, tiếng còi báo động vang lên trên những con phố. Người dân tìm xuống những căn hầm trú ẩn, còn trên bầu trời, những vệt sáng của đạn phòng không liên tục xé ngang màn đêm. Tiếng bom, tiếng động cơ máy bay và tiếng nổ nối tiếp nhau. Trong khi nhiều người tìm nơi tránh bom, những người lính Không quân Nhân dân Việt Nam lại chuẩn bị cho một nhiệm vụ hoàn toàn khác: họ phải cất cánh và bay thẳng vào vùng trời đang bị chiến tranh bao phủ.

Trong số những người lính ấy có phi công Phạm Tuân. Sinh năm 1947 tại Thái Bình, ông gia nhập quân đội năm 1965 và sau đó được đào tạo để trở thành phi công quân sự. Những năm tháng rèn luyện đã đưa ông đến với bầu trời, nhưng cũng chính chiến tranh đã đặt trước mặt người phi công trẻ những thử thách mà không một bài học nào có thể diễn tả hết. Đối với một phi công chiến đấu, mỗi lần cất cánh đều mang theo một nhiệm vụ, nhưng cũng có thể là lần cuối cùng được nhìn thấy mặt đất.

Tối ngày 27/12/1972, tại sân bay Yên Bái, Phạm Tuân nhận lệnh xuất kích. Chiếc MiG-21 rời đường băng, lao vào màn đêm. Phía trước ông là đội hình máy bay Mỹ, trong đó có những chiếc B-52 được bảo vệ bởi các tốp F-4. Để tiếp cận mục tiêu, ông phải tránh những máy bay hộ tống và giữ bí mật trong quá trình áp sát. Trong khoảnh khắc ấy, bầu trời rộng lớn dường như thu hẹp lại chỉ còn chiếc MiG-21, mục tiêu phía trước và nhiệm vụ phải hoàn thành.

Khi phát hiện được B-52, Phạm Tuân tiếp tục tiếp cận. Khoảng cách ngày càng ngắn lại. Theo lời kể của ông, khi đến cự ly thích hợp và nhận được lệnh khai hỏa, ông phóng hai quả tên lửa về phía mục tiêu. Một quầng lửa bùng lên giữa màn đêm. Chiếc B-52 trúng đạn. Phạm Tuân lập tức cơ động thoát ly và đưa chiếc MiG-21 trở về sân bay Yên Bái an toàn. Đêm 27/12/1972 ấy, ông trở thành người đầu tiên bắn hạ B-52 từ trên không và trở về an toàn, ghi dấu một chiến công đặc biệt trong lịch sử Không quân Nhân dân Việt Nam.

Nhưng phía sau khoảnh khắc vài giây ấy không chỉ có một người phi công. Đó là cả một hệ thống chiến đấu, là những người đồng đội cùng thực hiện nhiệm vụ, là các lực lượng phòng không đang chiến đấu dưới mặt đất và là hàng triệu người dân đang sống trong những ngày tháng chiến tranh. Một chiếc máy bay bị bắn hạ có thể được ghi lại bằng một dòng trong lịch sử, nhưng để tạo nên dòng lịch sử ấy là biết bao con người đã âm thầm đứng ở những vị trí khác nhau và cùng hướng về một mục tiêu: bảo vệ bầu trời, bảo vệ quê hương.

Nhiều năm sau, khi nhìn lại chiến công của mình, Phạm Tuân không kể về nó như câu chuyện của riêng một người anh hùng. Bởi trong chiến tranh, phía sau mỗi người lính luôn có đồng đội, có đơn vị, có những người đang chiến đấu và hy sinh ở những nơi khác. Chính vì vậy, câu chuyện về Phạm Tuân không chỉ là câu chuyện về một chiếc MiG-21 và một chiếc B-52, mà còn là câu chuyện về một thế hệ đã sống trong những năm tháng mà tuổi trẻ được đo bằng những chuyến xuất kích, những nhiệm vụ và sự sẵn sàng hy sinh vì đất nước.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ đêm 27/12/1972. Những tiếng bom năm nào đã trở thành ký ức, bầu trời Hà Nội hôm nay đã trở lại bình yên. Thế hệ trẻ hiện tại không còn phải bước vào buồng lái giữa một đêm đầy bom đạn như Phạm Tuân năm ấy. Nhưng câu chuyện của ông vẫn còn ý nghĩa, bởi mỗi thế hệ đều có trách nhiệm của riêng mình. Nếu những người trẻ năm xưa bảo vệ Tổ quốc bằng lòng dũng cảm và sự hy sinh, thì người trẻ hôm nay có thể tiếp nối bằng tri thức, bằng lao động, bằng trách nhiệm với cộng đồng và bằng cách sống sao cho xứng đáng với nền hòa bình mình đang được hưởng.

Có những khoảnh khắc chỉ kéo dài vài giây nhưng có thể ở lại với lịch sử hàng chục, hàng trăm năm. Đêm 27 tháng 12 năm 1972 là một khoảnh khắc như thế. Giữa bầu trời Hà Nội đầy lửa, một chiếc MiG-21 đã cất cánh và trở về. Người ngồi trong buồng lái hôm ấy là Phạm Tuân. Và câu chuyện về chuyến bay ấy, cho đến hôm nay, vẫn nhắc chúng ta rằng phía sau bầu trời bình yên của hiện tại là một thế hệ đã từng bay qua những ngày tháng dữ dội nhất để giữ lấy nó.