Phạm Văn Đồng - Cậu bé bên dòng sông Trà và con đường lớn của một người con Quảng Ngãi

Có những con người đi rất xa khỏi nơi mình sinh ra, nhưng trong suốt cuộc đời vẫn luôn mang theo hình bóng quê nhà. Phạm Văn Đồng là một người như thế.

Ông sinh năm 1906 tại làng Thi Phổ Nhất, huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi, trong một gia đình có truyền thống yêu nước và coi trọng việc học. Quê hương của ông là vùng đất miền Trung nhiều nắng gió, nơi những cánh đồng nối nhau dưới chân núi, nơi người dân sống cần cù và luôn coi trọng nghĩa tình. Tuổi thơ của Phạm Văn Đồng gắn với sách vở và những câu chuyện về đất nước. Thuở ấy, Việt Nam đang sống dưới ách cai trị của thực dân Pháp. Những người trẻ có học bắt đầu đặt câu hỏi: Vì sao đất nước mình mất độc lập? Vì sao người Việt Nam không thể tự quyết định vận mệnh của mình? Những câu hỏi ấy cũng dần hình thành trong tâm trí chàng thanh niên Phạm Văn Đồng.

Ông rời quê để học tập và hoạt động cách mạng. Con đường ấy không hề bằng phẳng. Những người lựa chọn con đường đấu tranh giành độc lập phải đối mặt với tù đày, hiểm nguy và cả những năm tháng xa gia đình. Phạm Văn Đồng từng bị thực dân Pháp bắt và giam tại nhà tù Côn Đảo. Những năm tháng trong lao tù không làm ông từ bỏ lý tưởng. Trái lại, đó là thời gian ông càng nhận rõ giá trị của tự do và độc lập. Có thể hình dung một buổi chiều trong nhà tù, khi ánh nắng cuối ngày chỉ lọt qua những song sắt, người thanh niên Quảng Ngãi ấy vẫn nghĩ về một ngày đất nước không còn bóng quân xâm lược.

Ông có thể nghĩ về quê nhà, về những con đường làng, về những người dân quê chân lấm tay bùn và về một tương lai mà những đứa trẻ Việt Nam được học hành trong một đất nước độc lập. Sau khi được trả tự do, Phạm Văn Đồng tiếp tục hoạt động cách mạng. Cuộc đời ông dần gắn với những nhiệm vụ lớn của đất nước. Ông trở thành một trong những nhà lãnh đạo quan trọng của cách mạng Việt Nam, là người học trò và cộng sự gần gũi của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Nhưng điều đáng nhớ là dù đảm nhận những trọng trách lớn, ông vẫn giữ nếp sống giản dị. Một câu chuyện thường được nhắc lại trong tài liệu giáo dục địa phương kể rằng Phạm Văn Đồng rất nghiêm khắc trong việc giáo dục con trai. Là con của một nhà lãnh đạo cấp cao, người con của ông có thể nhận được những ưu đãi mà người bình thường khó có được. Nhưng ông không muốn con mình sống dựa vào địa vị của cha. Ông muốn con hiểu rằng danh tiếng của cha không thể thay thế cho sự cố gắng của bản thân. Đó là một bài học rất giản dị. Một người có thể được sinh ra trong một gia đình danh giá, nhưng giá trị của họ phải được tạo nên bằng chính cách họ sống.

Năm 1954, sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp, đất nước bước vào một giai đoạn mới. Phạm Văn Đồng giữ cương vị Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Sau đó, ông tiếp tục đảm nhiệm trọng trách này trong nhiều năm. Từ một cậu bé ở Mộ Đức, ông đã trở thành một trong những người đứng đầu Chính phủ. Nhưng càng ở vị trí cao, ông càng được nhắc đến bởi phong cách làm việc thận trọng, điềm đạm và giản dị. Có một hình ảnh rất đẹp về Phạm Văn Đồng: một người lãnh đạo ngồi đọc sách, làm việc, tiếp khách quốc tế, bàn chuyện đất nước; nhưng khi trở về quê, ông vẫn là người con của vùng đất Quảng Ngãi.

Đối với Quảng Ngãi, ông không chỉ là một nhà lãnh đạo quốc gia. Ông còn là biểu tượng của truyền thống hiếu học. Quê hương đã cho ông những bài học đầu tiên về nghị lực. Đất nước cho ông một sự nghiệp lớn. Và ông lại dành cả cuộc đời mình cho đất nước. Khi tuổi đã cao, những chuyến trở về quê hương của ông luôn có một ý nghĩa đặc biệt. Người dân Mộ Đức vẫn nhớ một người con đã đi từ một làng quê nhỏ đến những hội nghị quốc tế, từ những năm tháng tù đày đến vị trí lãnh đạo Chính phủ.

Ngày nay, tại Quảng Ngãi, Khu lưu niệm cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng được xây dựng tại quê hương ông. Ngôi nhà, khuôn viên và những hiện vật liên quan đến cuộc đời ông trở thành nơi để thế hệ sau tìm hiểu về một con người đã dành gần trọn cuộc đời cho sự nghiệp của đất nước.