PHẠM VĂN ĐỒNG VÀ NHỮNG NGÀY CHUẨN BỊ CHO CÁCH MẠNG THÁNG TÁM

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thường được nhớ đến bằng những ngày Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trên cả nước. Nhưng phía sau những ngày lịch sử ấy là nhiều năm chuẩn bị âm thầm của biết bao cán bộ, chiến sĩ và quần chúng.

Phạm Văn Đồng là một trong những người tham gia quá trình chuẩn bị đó.

Sau khi gặp Nguyễn Ái Quốc tại Côn Minh năm 1940 và được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, ông được giao nhiệm vụ tham gia xây dựng căn cứ cách mạng ở Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn.

Những địa danh ấy sau này trở thành những địa bàn quan trọng của cách mạng. Nhưng vào thời điểm đó, công việc xây dựng căn cứ không hề đơn giản.

Cách mạng cần có cơ sở trong nhân dân. Cần có cán bộ. Cần có tổ chức. Cần có lực lượng tự vệ. Cần có thông tin tuyên truyền. Cần có nơi hoạt động an toàn. Và trên hết, cần xây dựng niềm tin của quần chúng.

Phạm Văn Đồng tham gia vào những công việc ấy.

Đầu năm 1942, ông trở về Cao Bằng hoạt động và tích cực tham gia vận động, tổ chức Mặt trận Việt Minh. Ông phụ trách báo Việt Nam độc lập, tham gia xây dựng căn cứ địa, chuẩn bị lực lượng và những điều kiện tiến tới Tổng khởi nghĩa.

Báo chí cách mạng trong hoàn cảnh ấy không giống báo chí ngày nay. Một tờ báo không chỉ cung cấp thông tin mà còn có nhiệm vụ tuyên truyền, vận động, giáo dục và tổ chức quần chúng. Việc duy trì hoạt động báo chí trong điều kiện bí mật đòi hỏi sự kiên trì và tinh thần trách nhiệm cao.

Phạm Văn Đồng tham gia công việc ấy trong một thời kỳ mà tình hình thế giới thay đổi từng ngày.

Chiến tranh thế giới thứ hai diễn biến ngày càng phức tạp. Nhật Bản ngày càng can thiệp sâu vào Đông Dương. Tháng 3 năm 1945, Nhật đảo chính Pháp, trực tiếp nắm quyền thống trị ở Đông Dương. Tình hình đó tạo ra một thời cơ mới cho cách mạng.

Lực lượng cách mạng phải nhanh chóng chuẩn bị để đón thời cơ.

Tháng 8 năm 1945, khi phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh, thời cơ Tổng khởi nghĩa xuất hiện. Đại hội Quốc dân họp tại Tân Trào. Phạm Văn Đồng được bầu vào Ủy ban Thường trực gồm 5 người thuộc Ủy ban Dân tộc Giải phóng.

Đó là một nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt.

Từ những năm hoạt động bí mật, những ngày xây dựng căn cứ và vận động quần chúng, giờ đây cách mạng đứng trước thời điểm quyết định.

Ngày 19 tháng 8 năm 1945, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi ở Hà Nội. Sau đó, chính quyền cách mạng được thiết lập ở nhiều địa phương.

Ngày 2 tháng 9 năm 1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bố trước quốc dân và thế giới sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Trong Chính phủ lâm thời, Phạm Văn Đồng được giao giữ chức Bộ trưởng Tài chính.

Nếu nhìn vào chức vụ ấy, có thể thấy một điều: cách mạng sau khi giành được chính quyền không chỉ cần chiến đấu mà còn phải xây dựng một nhà nước mới. Đất nước lúc đó đứng trước muôn vàn khó khăn. Chính quyền cách mạng non trẻ phải đối mặt với thiếu thốn về tài chính, kinh tế, lương thực và nhiều vấn đề xã hội.

Phạm Văn Đồng từ một cán bộ hoạt động bí mật bước vào công việc quản lý nhà nước.

Đó là sự chuyển đổi rất lớn.

Câu chuyện của ông trong những năm 1940-1945 vì thế cho thấy một khía cạnh khác của “thời hoa lửa”. Chiến tranh không chỉ có tiếng súng. Có những người chiến đấu bằng công việc tổ chức, tuyên truyền, xây dựng cơ sở và chuẩn bị lực lượng.

Những công việc ấy có thể không được nhắc đến nhiều như những trận đánh, nhưng nếu thiếu chúng, thời cơ cách mạng khó có thể được biến thành thắng lợi.

Phạm Văn Đồng là một trong những người đã góp phần vào quá trình ấy.

Và khi nhìn lại, có thể thấy tuổi trẻ của ông đã hòa vào tuổi trẻ của cả một dân tộc. Một thế hệ đã sống trong những năm tháng gian khổ nhưng không mất niềm tin. Họ chuẩn bị cho một ngày đất nước có thể tự mình quyết định vận mệnh.

Ngày ấy cuối cùng đã đến.