Phạm Văn Nghị
Phạm Văn Nghị (1805–1881), hiệu là Nghĩa Chu, tự là Sĩ Bổn (thường được nhân dân kính trọng gọi là Hoàng giáp Phạm Văn Nghị), sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo giàu truyền thống tại làng Tam Đăng, tổng Tam Đăng, nay thuộc xã Yên Mô, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định. Ông nổi tiếng là người thông minh, kiên trì, đỗ Tiến sĩ (Đệ nhị giáp Tiến sĩ xuất thân - Hoàng giáp) năm 1838 dưới triều vua Minh Mạng, từng kinh qua chức Đốc học Nam Định và nổi tiếng với lòng thương dân, tính tình liêm chính. Quá trình hoạt động cách mạng của ông bắt đầu sôi nổi từ năm 1858, ngay khi thực dân Pháp nổ súng tấn công đà Nẵng. Khi nghe tin giặc xâm lược, Phạm Văn Nghị đã thể hiện tinh thần yêu nước quật cường bằng việc chủ động dâng sớ xin đi đánh giặc, đồng thời tự mình chiêu mộ hơn 300 sĩ phu, sĩ tử và nghĩa binh lập thành đội quân "Sĩ phu Nam Định" tiến thẳng vào Nam Kỳ ủng hộ triều đình chống Pháp. Công lao đáng chú ý của ông là việc tiên phong cổ vũ phong trào "Tòng quân kháng Pháp" trong tầng lớp sĩ phu và nhân dân Bắc Kỳ; ông xây dựng căn cứ chống Pháp tại vùng đầm lầy Ý Yên (Nam Định), dâng nhiều bản tấu chương tâm huyết lên triều đình nhà Nguyễn thúc đẩy canh tân quốc gia, kiên quyết chống lại tư tưởng hòa hoãn với giặc. Bên cạnh đó, ông còn là một nhà giáo, nhà thơ yêu nước lớn với nhiều tác phẩm giàu khí tiết cách mạng, có ảnh hưởng sâu rộng đến tầng lớp trí thức đương thời. Kết cục, sau nhiều năm kiên trì chống Pháp và đào tạo thế hệ học trò yêu nước, Phạm Văn Nghị mất vì bệnh già vào năm 1881 tại quê nhà Nam Định, thọ 76 tuổi.
Sau khi qua đời, ông được triều đình tôn vinh, nhân dân lập đền thờ tại quê hương và tôn kính xưng tụng là một trong những biểu tượng sáng ngời của phong trào chống Pháp thế kỷ XIX; tên ông được đặt cho nhiều đường phố, trường học tiêu biểu tại Nam Định và Hà Nội.
