Phan Bội Châu : Phong trào Duy Tân Hội và khởi xướng phong trào Đông Du (1)

1.Phong trào Đông Du ( 1905-1909)

Nhật Bản là nước duy nhất ở châu Á nhờ đi theo con

đường tư bản chủ nghĩa mà thoát khỏi ách thống trị của tư bản Âu - Mĩ, lại có

cùng màu da, cùng nền văn hóa Hán học với Việt Nam - Muốn nương nhờ Nhật

là tâm lí phổ biến của nhân dân các nước châu Á cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ

XX, trong đó có Việt Nam.

Năm 1904, Phan Bội Châu lập ra Hội Duy tân với mục đích lập ra nước Việt

Nam độc lập.

- Năm 1905, phong trào Đông Du bắt đầu được thực hiện bằng việc đưa học

sinh sang Nhật học tập (có đợt lên đến 200 học sinh).

- Tháng 9 - 1908, Nhật trục xuất học sinh Việt Nam về nước (Do Pháp - Nhật

câu kết với nhau).

- Tháng 3 - 1909, Phan Bội Châu bị buộc rời khỏi Nhật Bản

2.Ý nghĩa của phong trào

Tuy thất bại nhưng phong trào Đông Du cũng đã đào tạo cho cách mạng nước ta

sau này một đội ngũ chính trị có tư tưởng yêu nước tiến bộ bắt kịp xu thế của

thời đại.

Phan Bội Châu với một niềm tin sẽ dựa vào Nhật Bản để kháng chiến chống

Pháp đã lập ra phong trào Đông Du (đi về phía Đông). Với mục đích học tập

Nhật Bản, tháng 1/1905, lần đầu tiên một số sĩ phu Việt Nam do Phan Bội Châu

đứng đầu sang Nhật. Từ lời giới thiệu của Lương Khải Siêu, sĩ phu Việt Nam

đến gặp một số nhà yêu nước, ủng hộ Việt Nam như Okumura, Kashiwabara

Buntaro, bác sĩ Asaba Sakitaro.

Trong các cuộc gặp gỡ với những nhà yêu nước Nhật Bản, Phan Bội Châu có lẽ

đã không mấy “thỏa nguyện” khi họ không có ý muốn giúp Việt Nam về

mặt quân sự, mà họ chỉ

hứa lấy danh nghĩa dân Đảng Nhật, giúp học sinh Việt Nam ăn học

Phan Bội Châu cũng đã đồng ý với đề nghị của các bạn Nhật, thực hiện việc gửi

học sinh Việt Nam sang học tập tại Nhật Bản, tạo dựng phong trào cách mạng

sau này.

3.Đông Du và tư tưởng giải phóng dân tộc

Từ năm 1906, phong trào Đông Du đi vào hoạt động ngày càng rầm rộ trên cả

ba miền đất nước, hàng loạt các tác phẩm của Phan Bội Châu được dịch từ chữ

Hán ra chữ Quốc ngữ, gửi về nước. Từ năm 1907-1908 là thời kỳ phong trào

Đông Du phát triển mạnh nhất với trên 200 lưu học sinh.

Cũng trong lúc này hai nhân vật quan trọng của Đảng Tiến Bộ đang cầm quyền

ở Nhật Bản, Okuma Shigenobu và Thủ tướng Inukai Tsuyoshi khuyên Phan Bội

Châu nên cổ động thanh niên ra nước ngoài học tập để sau này về giúp nước. Từ

sự ủng hộ này mà các thanh niên Việt Nam rất chú tâm vào việc học tập, hy

vọng sau này cống hiến cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Phan Bội Châu đã từng bộc bạch: “Tôi nghiễm nhiên như một quan Công sứ

của nước Nam ở nước ngoài mà lại kiêm cả chức Đốc kinh lý nữa. Giếng sâu

tay ngắn, việc lớn tài hèn, tôi vẫn lo sợ công việc tôi gánh vác không kham.

Đồng thời, chúng tôi dựng lên Tân Việt Nam Công Hiến bắt chước như một

Chính phủ lâm thời của nước Nam ở hải ngoại. Tuy là cách thức sắp đặt còn sơ

sài nhưng có ảnh hưởng tới dân khí trong nước mau lắm”

Cũng chính vào lúc này, thực dân Pháp đã tìm ra nhiều manh mối của phong

trào, chúng câu kết với Nhật để xúc tiến đàn áp. Tháng 9/1908, khi các học sinh

Trường Chấn Võ đang làm lễ tốt nghiệp thì Bộ Nội vụ Nhật hạ lệnh giải tán tổ

chức học sinh Việt Nam, tịch thu các văn kiện, đuổi học sinh ra ngoài nước

Nhật. Tháng 2/1909, Phan Bội Châu, Cường Để cũng bị trục xuất khỏi nước

Nhật.

4.Thành công của phong trào Đông Du

Phong trào Đông Du là một phong trào cách mạng ở Việt Nam đầu thế kỷ 20.

Phong trào có mục đích kêu gọi thanh niên Việt Nam ra nước ngoài (Nhật Bản)

học tập, chuẩn bị lực lượng chờ thời cơ cho việc giành lại độc lập nước nhà. Lực

lượng nòng cốt cổ động và thực hiện phong trào là Duy Tân hội và Phan Bội

Châu.

Tồn tại được khoảng bốn năm, nhưng phong trào Đông Du được coi là thành

tích lớn trong sự nghiệp cách mạng của Phan Bội Châu và Duy Tân Hội, vì đã

đào tạo được một số cán bộ cách mạng mới, có nhiệt tình cao, có truyền thống

chịu đựng được gian khổ. Trong số họ nhiều người trở thành những chiến sỹ

cách mạng rất tận tụy với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc đầu thế kỷ XX.