Phan Châu Trinh

Trái ngược với con đường bạo động của Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh (hiệu Tây Hồ) tin rằng gốc rễ của việc mất nước là do dân trí thấp kém và chế độ phong kiến mục nát. Ông là người tiên phong trong việc phê phán hủ tục, bài trừ lối học tầm chương trích cú và cổ xúy cho tư tưởng tự do, dân quyền.

Khẩu hiệu nổi tiếng của ông là: "Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh". Ông cho rằng trước khi muốn độc lập, người dân phải có tri thức, tinh thần tự cường và đời sống no đủ. Ông cổ động việc mặc áo ngắn, cắt tóc ngắn, học chữ Quốc ngữ và phát triển kinh tế công thương nghiệp. Phong trào Duy Tân do ông khởi xướng đã tạo ra một làn gió mới, làm thay đổi bộ mặt xã hội Việt Nam lúc bấy giờ. Tư tưởng của Phan Châu Trinh mang đậm tính thời đại, hướng đến một xã hội công bằng và văn minh theo mô hình phương Tây. Đám tang của ông năm 1926 đã biến thành một cuộc biểu tình chính trị lớn chưa từng có, minh chứng cho sức ảnh hưởng khổng lồ của một trí thức yêu nước.