Phan Châu Trinh (3)
Phan Châu Trinh (Phan Văn Sanh) là một nhà yêu nước lớn của Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người tiêu biểu cho khuynh hướng cải cách, chủ trương cứu nước bằng con đường ôn hòa, dân chủ, phản đối bạo động và bạo lực cách mạng.
Ông chủ trương "khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh" (mở mang dân trí, làm mạnh tinh thần dân tộc, nâng cao đời sống nhân dân) để làm cơ sở cho việc giành lại độc lập. Ông tin rằng, chỉ khi dân trí được nâng cao, dân quyền được mở rộng thì mới có thể đối thoại và giành lại quyền tự chủ từ tay người Pháp.
Năm 1907, ông cùng các đồng chí mở trường Đông Kinh Nghĩa Thục ở Hà Nội. Đây là một phong trào giáo dục mang tính chất cách mạng, nhằm truyền bá tư tưởng dân chủ, cải cách phong tục tập quán và nâng cao lòng yêu nước của nhân dân.
Ông cũng chủ trương "Ỷ Pháp cầu tiến" (dựa vào Pháp để tiến bộ), kêu gọi chính quyền Pháp thực hiện cải cách chính trị, xóa bỏ chế độ phong kiến lạc hậu và mang lại quyền tự do, dân chủ cho người Việt.
Do những hoạt động yêu nước của mình, Phan Châu Trinh đã bị Pháp bắt giam, sau đó bị đày đi Côn Đảo và quản thúc.
Dù con đường cứu nước của ông khác với Phan Bội Châu (bạo động), nhưng tư tưởng của ông về dân chủ, khai phóng và tôn trọng dân quyền có ý nghĩa tiến bộ rất lớn. Ông là một trong những người đặt nền móng cho tinh thần dân chủ và là biểu tượng của tinh thần đấu tranh đòi quyền con người.
