Phan Châu Trinh - người gieo mầm dân trí

Năm 1872, tại Quảng Nam, Phan Châu Trinh ra đời trong một gia đình có truyền thống. Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng thông minh, khẳng khái và luôn lấy lẽ phải để tranh biện.

Sau khi đỗ Phó bảng năm 1901, ông từng làm quan ở Huế. Nhưng càng tiếp xúc với sách báo mới và những người có tư tưởng tiến bộ, ông càng nhận ra sự hủ bại của chế độ đương thời. Năm 1903, ông từ quan, cùng Huỳnh Thúc Kháng và Trần Quý Cáp bắt đầu con đường duy tân đất nước.

Phan Châu Trinh tin rằng muốn đất nước mạnh lên, trước hết phải thay đổi con người và xã hội. Ông cùng các đồng chí đi vận động theo phương châm “Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh”: mở mang giáo dục, nâng cao ý thức của người dân và phát triển kinh tế. Phong trào Duy Tân từ Quảng Nam dần lan rộng, khuyến khích người dân học chữ Quốc ngữ, mở mang công thương nghiệp và thay đổi những tập quán lạc hậu.

Nhưng năm 1908, phong trào bị đàn áp. Phan Châu Trinh bị bắt và đày ra Côn Đảo. Sau đó, nhờ sự vận động của dư luận và Hội Nhân quyền, ông được đưa sang Pháp năm 1911. Ở đó, ông tiếp tục lên tiếng về tình trạng của người Việt và tìm cách vận động cải cách.

Nhiều năm xa quê, ông vẫn không ngừng đấu tranh bằng ngòi bút và tiếng nói của mình. Đến năm 1925, khi sức khỏe đã suy yếu, ông mới được trở về Việt Nam. Về nước, dù bệnh nặng, ông vẫn diễn thuyết về dân trị, đạo đức và luân lý Đông Tây.

Ngày 24 tháng 3 năm 1926, Phan Châu Trinh qua đời tại Sài Gòn. Tin ông mất nhanh chóng lan khắp cả nước. Hàng vạn người đã đến đưa tang, và các lễ truy điệu được tổ chức rộng rãi ở cả ba kỳ. Một cuộc đời tận tụy với việc thức tỉnh dân trí và canh tân đất nước đã khép lại, nhưng tư tưởng của ông vẫn để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử Việt Nam đầu thế kỷ XX.

Nguồn tham khảo :

Cổng thông tin điện tử thành phố Đà Nẵng – Phan Châu Trinh (1872–1926):

https://danang.gov.vn/vi/web/dng/-/phan-chau-trinh-1872-1926-i

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia – Phan Châu Trinh với tư tưởng canh tân đất nước:

https://baotanglichsu.vn/vi/Articles/2001/66923/phan-chau-trinh-voi-tu-tuong-canh-tan-djat-nuoc.html

Viện Phan Châu Trinh – Về Phan Châu Trinh:

https://vienphanchautrinh.org/phan-chau-trinh/